Ψηφιακή τεχνολογία και κοινωνικά κινήματα Εκτύπωση
Τεύχος 108, περίοδος: Ιούλιος - Σεπτέμβριος 2009


ΨΗΦΙΑΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΚΙΝΗΜΑΤΑ

του Αντώνη Μπρούμα


Η σύγχρονη εμπειρία μας δείχνει ότι μία καινούργια σχέση αλληλεπίδρασης εξελίσσεται τόσο στην Ελλάδα όσο και παντού ανάμεσα στην ψηφιακή τεχνολογία και τα κοινωνικά κινήματα, μία σχέση που ανοίγει γενικότερες προοπτικές κοινωνικής απελευθέρωσης και ως εκ τούτου χρήζει περαιτέρω ανάλυσης. Αναλύοντας την εν εξελίξει αυτή σχέση συνειδητοποιούμε – πράγμα όχι εξ αρχής ορατό και αυτονόητο – την αναγκαιότητα για τη συνειδητή και ενεργή συμμετοχή των κοινωνικών κινημάτων στις διαπάλες του ψηφιακού κόσμου και την αναγκαιότητα για τη δημιουργία αυτόνομων τεχνολογικών υποδομών. Στο παρόν κείμενο, με τον όρο «ψηφιακή τεχνολογία» θα νοούνται οι σύγχρονες τεχνολογίες πληροφορικής και ηλεκτρονικών επικοινωνιών, ενώ ως κοινωνικά κινήματα οι συλλογικότητες με πολιτικές διεκδικήσεις, που κινούνται στο πλαίσιο του κοινωνικού ανταγωνισμού.

Για την αποφυγή παρερμηνειών η τεχνολογία επί του παρόντος δεν λαμβάνεται ως κανενός είδους επίκεντρο για τη θεώρηση του κόσμου και της κοινωνικής πραγματικότητας. Νοείται απλώς ως ένα μέσο από τα πολλά, που μπορούν να χρησιμοποιούνται για την πραγμάτωση κοινωνικών αναγκών και για τη ριζοσπαστική κοινωνική αλλαγή.

Η ροή του κειμένου θα ξεκινήσει με ιστορικά παραδείγματα της αλληλεπίδρασης μεταξύ των δύο προαναφερόμενων παραγόντων στην Ελλάδα και διεθνώς, θα προχωρήσει σε ανάλυση των απελευθερωτικών προοπτικών, που διαφαίνονται, θα επισημάνει τους κινδύνους που ελλοχεύουν, για να καταλήξει τελικά στις αναγκαιότητες που προκύπτουν, για τους κοινωνικούς αγώνες.

1. Ιστορικό Πλαίσιο

1.1. Οι Συγκεντρώσεις με τα Μαύρα

Όταν συνέβησαν οι συγκεντρώσεις με τα μαύρα εκείνο το πύρινο καλοκαίρι του 2007, η αντίδραση από κομμάτια της «Αριστεράς» στο φαινόμενο ήταν ο ορισμός της συντήρησης. «Μπλόγκερς», «βουβοί», «μικροαστοί», «παιδιά του ίντερνετ», «απολίτικοι», «αμερικανάκια» ήταν κάποιοι από τους απαξιωτικούς χαρακτηρισμούς – σημάδια ολοκληρωτικής απόρριψης του φαινομένου χωρίς καμία περαιτέρω προσπάθεια εξήγησης και εμβάθυνσης αυτού, που εκφέρονταν αφειδώς. Η αλήθεια είναι ότι σε εκείνες τις εκδηλώσεις κατέβηκε η κοινωνία ή τουλάχιστον το πιο ευαίσθητο, αν και ανώτερου βιοτικού επιπέδου κομμάτι της, το ετερόκλητο και η αδυναμία πολιτικής έκφρασης του οποίου οδήγησε στην αναπόφευκτη συνθήκη του «βουβού». Το διακριτό όμως και άξιο προσοχής ζήτημα στις τότε συγκεντρώσεις δεν ήταν ο «βουβός» χαρακτήρας τους, αλλά ο τρόπος του καλέσματος αυτών, που κατάφερε και κατέβασε τόσο κόσμο στο δρόμο.

Έτσι, απέναντι σε όσους έβλεπαν μέχρι και με μισαλλοδοξία το φαινόμενο, υπήρχαν άλλες φωνές, που εκφράζονταν για αυτό κριτικά μεν, θετικά δε, μιλώντας για μία νέα προοπτική σε σχέση με τους κοινωνικούς αγώνες. Μία προοπτική από την εργαλειοποίηση των νέων τεχνολογιών στην υπηρεσία των κοινωνικών κινημάτων. Αυτή την προοπτική ήρθε να επιβεβαιώσει ο Δεκέμβρης. Και δεν ήταν καθόλου βουβός.

1.2. Η εξέγερση του Δεκέμβρη

Ο Δεκέμβρης της εξέγερσης ήταν πολλά. Ήταν όμως μεταξύ άλλων και ο Δεκέμβρης μίας άνευ προηγουμένου έκρηξης των ηλεκτρονικών επικοινωνιών, μίας έκρηξης που αυτή τη φορά εξυπηρέτησε τις ανάγκες του άγριου κοινωνικού ανταγωνισμού.

Η σφαίρα που χτύπησε την καρδιά του Αλέξανδρου στις εννιά περίπου το βράδυ εκείνου του Σαββάτου, έγινε εκατομμύρια ηλεκτρονικά μηνύματα, τα οποία μέσω των σύγχρονων τηλεπικοινωνιακών δικτύων διαχύθηκαν σε κινητά και διαδίκτυο σε όλη την Ελλάδα. Σε μισή ώρα από το φόνο, από τα Γιάννενα ως την Κρήτη όλοι, όσοι έπρεπε, είχαμε ήδη πάρει το μήνυμα και κατεβαίναμε στο δρόμο. Το μεσημέρι της Κυριακής μία πορεία 15.000 ανθρώπων, που είχε κληθεί αποκλειστικά μέσω ηλεκτρονικών δικτύων, άρχισε να τσακίζει την κανονικότητα του συστήματος.

Αυτό όμως που ακολούθησε τη Δευτέρα είχε τον αυθεντικό χαρακτήρα του ακανόνικου, που χαρακτηρίζει κάθε κοινωνική εξέγερση. Οργανωμένοι πανελλαδικά, μέσω κινητών και διαδικτύου, μέσα σε μία ημέρα (Κυριακή), από την Αμαλιάδα ως την Φλώρινα, οι μαθητές έκλεισαν τα σχολεία τους, ξεχύθηκαν στους δρόμους και έσπασαν τα αστυνομικά τμήματα (ΑΤ) όλης της χώρας. Το βράδυ η εξέγερση γενικεύτηκε. Τις επόμενες ημέρες ο αναβρασμός στα επικοινωνιακά δίκτυα ήταν τεράστιος και ανάλογος των κινητοποιήσεων.

Ο Δεκέμβρης πάτησε σε ένα γενικότερο υπόβαθρο καθημερινής χρήσης των νέων τεχνολογιών για τις ανάγκες των κοινωνικών κινημάτων. Η προηγούμενη εμπειρία ήδη υπήρχε και λειτούργησε καταλυτικά. Indymedia, φόρουμ, blogs, mail lists, twitter, φωτορεπορτάζ, δημοσιογραφία/πληροφόρηση από τα κάτω, podcasts, χρήση κινητών τηλεφώνων κλπ. ήταν ήδη τεχνολογικές υποδομές, τις οποίες χρησιμοποιούσαν ευρέως τα κοινωνικά κινήματα. Στον Δεκέμβρη λοιπόν, την ώρα που καταγραφόταν η κοινωνική έκρηξη στο δημόσιο χώρο, μία παράλληλη εξίσου δριμεία έκρηξη επικοινωνίας λάμβανε αναπόφευκτα χώρα στον ψηφιακό κόσμο, που αποτελεί – και πρέπει έτσι να αναλύεται – κομμάτι του πρώτου.

1.3. Η Διεθνής Εμπειρία

Ανάλογες εμπειρίες από την αλληλεπίδραση μεταξύ νέων τεχνολογιών και κοινωνικών κινημάτων υπάρχουν πλήθος και σε διεθνές επίπεδο. Ενδεικτικά αναφέρονται οι μεγάλες αντικυβερνητικές διαδηλώσεις κατά του Αθνάρ στην Ισπανία μετά τις επιθέσεις της Αλ Κάιντα στη Μαδρίτη, που συγκαλέστηκαν κατ’ αρχάς μέσω κινητών και ίντερνετ, η παρ’ ολίγον πτώση της κυβέρνησης στη Ν. Κορέα από γιγαντιαίες διαδηλώσεις κατά της Συμφωνίας Ελευθέρου Εμπορίου πέρυσι τέτοια εποχή, που ξεκίνησαν και συντονίστηκαν σε μεγάλο βαθμό μέσω διαδικτύου, για να πούμε μόνο δύο. Ωστόσο, τέτοιες εκδηλώσεις αποτελούν μόνο τη θεαματική κορυφή ενός υφέρποντος παγόβουνου διαρκούς και μαζικής ανθρώπινης επικοινωνίας και αλλαγής συνειδήσεων.

2. Οι απελευθερωτικές προοπτικές

Η ψηφιακή τεχνολογία ως εργαλείο εισφέρει συγκεκριμένες απελευθερωτικές προοπτικές. Αυτές ξεφεύγουν κατά πολύ από τα πλαίσια των κοινωνικών κινημάτων και επεκτείνονται στο σύνολο της κοινωνίας, μετασχηματίζοντάς την1. Είναι άλλωστε εμφανές ότι οι προοπτικές αυτές ήδη βιώνονται ως αντικειμενική πραγματικότητα. Αντικείμενο όμως του παρόντος είναι κυρίως η εργαλειοποίηση τέτοιων τεχνολογιών από το σύνολο των λιγότερο ή περισσότερο «πολιτικών ενεργά» ανθρώπων με κριτήριο την υλοποίηση πολιτικών και κοινωνικών στόχων.

2.1. Οργανωτικές υποδομές

Η ψηφιακή τεχνολογία αποτελεί άλμα προς τα εμπρός για την οργανωτική δυνατότητα των κοινωνικών κινημάτων. Τέτοια κινήματα οργανώνονται ως επί το πλείστον με οριζόντιο τρόπο και με βάση αμεσοδημοκρατικές διαδικασίες. Τα χαρακτηριστικά που έχουν οι τεχνολογίες πληροφορικής και ηλεκτρονικών επικοινωνιών, επιτρέπουν και διευκολύνουν την οριζόντια, πολλοί - προς – πολλούς, και πέραν του χωροχρόνου επικοινωνία. Έτσι, αποτελούν την ιδανική υποδομή για μορφές οργάνωσης, που κινούνται με βάση τις παραπάνω αρχές της μη - ιεραρχίας και της άμεσης δημοκρατίας, καθώς σε μεγάλο βαθμό επιλύουν τα εγγενή αυτής προβλήματα, σχετικά με την απόσταση, που δημιουργεί ο χωροχρόνος, και τη δυσκολία, που αντικειμενικά παρουσιάζεται στην πολλοί - προς - πολλούς επικοινωνία και συζήτηση.

Εργαλεία που υιοθετούνται από τις περισσότερες συλλογικότητες για την καλύτερη συνεννόηση και λειτουργία τους είναι:

  • IRC, Twitter, SMS μέσω κινητών, για άμεση επικοινωνία και άμεση δράση.

  • Λίστες mail, wiki και διαδικτυακά φόρουμ, για πιο μόνιμη και διαρκή συνεννόηση.

  • Ιστοσελίδες, μπλογκς, για διαδικτυακή απεύθυνση προς την κοινωνία.

  • Λογισμικά εργαλεία παραγωγής γνώσης, πληροφορίας και κουλτούρας, που χρησιμοποιούνται για τη διευκόλυνση της «παραδοσιακής» απεύθυνσης προς την κοινωνία, όπως κατασκευή αφισών, εντύπων, βίντεο, ταινιών, μουσικής κλπ.

Υπάρχουν ορισμένα ελλείμματα που παρουσιάζονται και είναι ζητούμενο κάθε φορά να ξεπερνιούνται από τα κινήματα. Συγκεκριμένα:

  • Δεν υιοθετούνται ακόμη υποδομές για τη διεξαγωγή ταυτόχρονων απομακρυσμένων συνελεύσεων, που να βρίσκονται σε αμοιβαία μεταξύ τους επικοινωνία. Όπου γίνονται προσπάθειες, χρησιμοποιούνται μη δόκιμα και δύσχρηστα για κάτι τέτοιο μέσα, όπως IRC και Twitter. Υπάρχουν ωστόσο μέσα, όπως το skype ή αντίστοιχα ελεύθερου λογισμικού προγράμματα, τα οποία με μηδενικό κόστος μπορούν να παίξουν τέτοιο ρόλο αλλά η χρήση τους δεν έχει ακόμη διαδοθεί.

  • Υπάρχει ανάγκη για τη δημιουργία ενός έτοιμου «πακέτου» τεχνολογικών οργανωτικών υποδομών, το οποίο να μπορεί να χρησιμοποιείται άμεσα από οποιαδήποτε συλλογικότητα για την καλύτερη οργάνωσή της, κυρίως για όσες δεν έχουν τις απαιτούμενες τεχνικές γνώσεις.

  • Περαιτέρω, χρειάζεται η συγκρότηση έτοιμων «πακέτων» από εργαλεία κατά προτίμηση ελεύθερου λογισμικού, για τη διευκόλυνση της απεύθυνσης προς την κοινωνία κάθε συλλογικότητας, η εκμάθηση αυτών και η διάδοσή τους στα κινήματα.

2.2. Πληροφόρηση από τα κάτω

Η ψηφιακή τεχνολογία αμφισβητεί την επικυριαρχία των κραταιών ΜΜΕ (τηλεόραση, ραδιόφωνο, Τύπος) ως προς την ενημέρωση των ανθρώπων και κατ’ επέκταση τη διαμόρφωση της εικόνας τους για τον κόσμο. Με αυτές τις τεχνολογίες, τα κοινωνικά κινήματα έχουν τη δυνατότητα να σπάζουν το τείχος του αποκλεισμού και της προπαγάνδας, που χτίζει η τέταρτη εξουσία ανάμεσα σε αυτά και την κοινωνία. Το θέμα είναι κατά πόσο θέτουν έναν τέτοιο σκοπό.

Τα κραταιά ΜΜΕ είναι βασισμένα στη μονόδρομη επικοινωνία με πομπό το εκάστοτε ΜΜΕ και δέκτη την κοινωνία. Δεν επιτρέπουν την ανάστροφη ροή ερεθισμάτων ή πληροφοριών. Περαιτέρω, τα λειτουργικά τους κόστη, οι αντικειμενικοί υλικοί περιορισμοί στη δυνατότητα διανομής τους μέσα στην κοινωνία και οι περιορισμοί στον χώρο ή χρόνο που διαθέτουν, καθώς και η απόλυτη διαπλοκή τους με το υπάρχον οικονομικό σύστημα τα καθιστούν αναπόφευκτα έρμαια φαινομένων εξουσίας και ελέγχου από το κεφάλαιο. Κάθε αυτοδιαχειριστική προσπάθεια για την απόδοση μίας πραγματικά κοινωνικής και αδέσμευτης ενημέρωσης έχει στο πλαίσιο των κραταιών ΜΜΕ αποτύχει.

Ο διαδραστικός χαρακτήρας, η εύκολη χρήση κειμένου, ήχου και εικόνας, τα χαμηλά λειτουργικά κόστη, η σχετική αφθονία διαδικτυακού χώρου, η μεγάλη δυνατότητα διάχυσης στην κοινωνία και η μεγάλη διασπορά των απαραίτητων τεχνολογικών υποδομών (π.χ. συνδέσεις στο ίντερνετ, pc, φωτογραφικές μηχανές και καταγραφή ήχου σε κάθε συσκευή κινητού κλπ.), είναι χαρακτηριστικά που καθιστούν τις νέες τεχνολογίες ιδανικά μέσα για μία πληροφόρηση από τα κάτω, που να παράγεται από και να αποδίδεται στην ίδια την κοινωνία με όσο το δυνατόν λιγότερη διαμεσολάβηση. Η απελευθερωτική προοπτική μίας τέτοιας χρήσης είναι πολλαπλή, καθώς όχι μόνο προσφέρει πληροφόρηση, που δεν παραμορφώνεται από το πρίσμα της εξουσίας, αλλά αλλάζει και την εικόνα των ανθρώπων για τον κόσμο. Ταυτόχρονα δίνει σε όλους τη δυνατότητα, από παθητικοί δέκτες να γίνονται οι ίδιοι παραγωγοί της πληροφορίας, προσφέροντάς την αυτούσια στην κοινωνία, γεγονός που θρυμματίζει τους ρόλους και τις λογικές του θεατή που απονέμει αφειδώς το σύστημα και υπερφαλαγγίζει στην πράξη την εξουσία των κραταιών ΜΜΕ.

Μία κριτική αποτίμηση της μέχρι τώρα εμπειρίας από τις υπάρχουσες πρακτικές πληροφόρησης από τα κάτω στην Ελλάδα έχει να δώσει τα ακόλουθα: Στα κινήματα παρουσιάζονται λογικές που στην πράξη διαχωρίζουν τα τεχνολογικά μέσα και τις υποδομές τους ως μέσα «αντιπληροφόρησης» αποκλειστικά των (δικών μας) κοινωνικών κινημάτων και μόνο για τη δική μας χρήση σε αντιδιαστολή, περιχαράκωση και αποκλεισμό από την κοινωνία. Τέτοιες λογικές έστω και συγκεκαλυμμένα, είναι οι λογικές της πρωτοπορίας, της δόμησης ενός «επαναστατικού» και, τουλάχιστον στη σφαίρα της επιθυμίας, διαρκώς διευρυνόμενου πόλου, που σκοπό έχει να κυριαρχήσει στο κοινωνικό σύνολο. Τέτοιες λογικές έχουν αποτύχει ιστορικά.

Η πληροφόρηση από τα κάτω δε συμβαίνει στην πράξη και δε μπορεί κατ’ επέκταση να ειδωθεί ως μονοπώλιο κάποιων ή του συνόλου των κοινωνικών κινημάτων, ως μονοπώλιο δηλαδή κάποιων πολιτικοποιημένων ή με κάποιο τρόπο πεφωτισμένων ανθρώπων, αλλά ως κτήμα όλης της κοινωνίας. Αποκλειστικός ρόλος για όσους δραστηριοποιούνται στο ανταγωνιστικό κίνημα, αν υπάρχει τέτοιος, μπορεί να είναι μόνο ο στόχος, όλο και περισσότερος κόσμος να χειρίζεται τις ψηφιακές τεχνολογίες με τη λογική της πληροφόρησης από τα κάτω. Αν γίνεται πραγματικά με σκοπό να φέρνει ριζοσπαστικές αλλαγές στην κοινωνία, η «αντιπληροφόρηση» ή καλύτερα η πληροφόρηση από τα κάτω οφείλει να είναι ανοιχτή και δομημένη έτσι ώστε να γίνεται εργαλείο όχι για κάποιο κομμάτι, αλλά για το σύνολο της κοινωνίας χωρίς αποκλεισμούς και περιχαρακώσεις ανάμεσα στο «εμείς» και «οι άλλοι».2 Κάτι τέτοιο σήμερα είναι ακόμη ζητούμενο.

2.3. Παραγωγή και ανταλλαγή γνώσης, κουλτούρας, εμπειριών

Αν κάτι καθιστά μία θεωρητική σκέψη ή μία καλλιτεχνική έκφραση επαναστατική, αυτό είναι η δυνατότητά της να αλλάζει τον κόσμο προς την κατεύθυνση της κοινωνικής απελευθέρωσης. Απαραίτητη όμως προϋπόθεση για την πραγμάτωση αυτής της δυνατότητας είναι η διάχυση τέτοιας μορφής γνώσης και τέχνης σε όσο το δυνατόν μεγαλύτερη έκταση στο κοινωνικό σύνολο. Αντιστοίχως, η συλλογική ιστορική μνήμη και η εμπειρία των κοινωνικών αγώνων είναι ανεκτίμητη για τα κοινωνικά κινήματα, προκειμένου να δρουν αποτελεσματικά μέσα στην κοινωνία.

Πριν την εμφάνιση των νέων τεχνολογιών η παραγωγή και ανταλλαγή εμπειρίας και γνώσης μεταξύ των κινημάτων γινόταν αποκλειστικά σε έντυπη μορφή ή δια ζώσης. Κάτι τέτοιο δημιουργούσε τα αναπόφευκτα εμπόδια του χωροχρόνου και της έλλειψης υλικοτεχνικών υποδομών. Σήμερα αντιθέτως, μπορεί κανείς σε 10 λεπτά να βρει και να «κατεβάσει» από το διαδίκτυο τα άπαντα των κλασικών του μαρξισμού και της αναρχικής σκέψης. Μπορεί επίσης να ανασύρει έναν πλούτο πληροφοριών, απόψεων και εμπειριών, για οποιοδήποτε ζήτημα ή ιστορικό γεγονός που σχετίζεται με τους κοινωνικούς αγώνες. Επιπλέον, μπορεί να προβεί ο ίδιος σε πρωτογενή παραγωγή και διάδοση γνώσης, τέχνης, εμπειριών, χρησιμοποιώντας τις ελεύθερα διαθέσιμες υλικοτεχνικές υποδομές του ελεύθερου λογισμικού. Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι η διασπορά των απαραίτητων για όλα τα παραπάνω υλικοτεχνικών υποδομών στο σύνολο του πληθυσμού είναι τέτοια, ώστε οι αποκλεισμοί να είναι αρκετά μειωμένοι.

Σε σχέση με την κατάσταση στο εξωτερικό, τα κινήματα στον ελλαδικό χώρο δεν έχουν ακόμη επαρκώς εκμεταλλευθεί τις δυνατότητες των νέων τεχνολογιών ως προς την παραγωγή και ανταλλαγή γνώσης, τέχνης και εμπειριών, μολονότι έχουν γίνει βήματα προς τη θετική κατεύθυνση. Κύριες αιτίες γι’ αυτό είναι αφενός η άγνοια και αφετέρου η μερική καχυποψία ή προκατάληψη προς κάθε τι τεχνολογικό.

Έτσι, ελλείμματα που υπάρχουν, μπορούν να συνοψισθούν στα ακόλουθα:

  • Μία (ή περισσότερες) ελεύθερα προσβάσιμη διαδικτυακή βάση δεδομένων με αρχειοθετημένο και εύκολα ανασυρόμενο το σύνολο του κινηματικού εντύπου πλούτου (εφημερίδες, περιοδικά, έντυπα, αφίσες κλπ.). Προσπάθειες, που βρίσκονται σε εξέλιξη, είτε είναι μεμονωμένες και βασισμένες σε ατομική πρωτοβουλία, είτε εσκεμμένα αδιαφορούν για ελεύθερη διαδικτυακή πρόσβαση ή ψηφιοποίηση.

  • Μία ανοιχτή σε όλους τους καλλιτέχνες διαδικτυακή πλατφόρμα καλλιτεχνικής έκφρασης στα πρότυπα του DIY κινήματος, που να αφαιρεί στην πράξη από τους μεσάζοντες (δισκογραφικές) τον ρόλο της διανομής καλλιτεχνικών έργων προς το κοινό και να φέρνει τον καλλιτέχνη σε απευθείας επαφή με την κοινωνία. Έχουν γίνει βήματα προς μία τέτοια κατεύθυνση αλλά απέχουν πολύ από το να αποτελούν κίνημα στον καλλιτεχνικό χώρο.

  • Μία βάση δεδομένων, από την οποία να μπορούν ελεύθερα να «κατεβάζονται» συγγράμματα Ελλήνων συγγραφέων με ενδιαφέρον από τη σκοπιά του κοινωνικού ανταγωνισμού. Μεμονωμένες ατομικές πρωτοβουλίες γίνονται προς αυτή την κατεύθυνση.

  • Εργαστήρια ανταλλαγής γνώσης ως προς τη χρήση των νέων τεχνολογιών για την ίδια παραγωγή και διάθεση γνώσης και κουλτούρας από τον καθένα (π.χ. εκμάθηση εργαλείων ελεύθερου λογισμικού για μοντάζ ταινίας, σύνθεση μουσικής, συγγραφή κειμένου ή περιοδικών κλπ.).

Κάποτε η αναβάθμιση των κινηματικών υποδομών σχετιζόταν με την απόκτηση ενός τυπογραφείου, την ίδρυση ενός εκδοτικού οίκου ή την έκδοση μίας εφημερίδας. Σήμερα οι προσανατολισμοί οφείλουν να αλλάζουν. Δίχως να εγκαταλείπουν προηγούμενες πρακτικές, τα σύγχρονα κοινωνικά κινήματα πρέπει να ρίχνουν το κύριο βάρος στο χτίσιμο υποδομών με βάση τις τεχνολογίες πληροφορικής και ηλεκτρονικών επικοινωνιών. Το μοντέρνο προνομιακό όχημα για τη διάχυση της επαναστατικής σκέψης και εμπειρίας είναι ο ψηφιακός κόσμος.

2.4. Οριζόντια μαζική επικοινωνία

Η συλλογική δράση για την αλλαγή του κόσμου χτίζεται μέσα από την αλλαγή των συνειδήσεων, απαραίτητη προϋπόθεση για την οποία αποτελεί κατ’ αρχήν η ύπαρξη επικοινωνίας ανάμεσα στους ανθρώπους. Δεν είναι τυχαίο ότι πριν από κάθε μεγάλη κοινωνική επανάσταση υπάρχει ένας μετασχηματισμός του δημόσιου χώρου, που επιτρέπει εκρήξεις στην επικοινωνία ανάμεσα στους ανθρώπους. Η ανεμπόδιστη ροή πληροφοριών, γνώσης, απόψεων, θέσεων και συμπερασμάτων είναι απαραίτητη προϋπόθεση για τη γείωση στην πραγματικότητα και την εύρεση της αλήθειας, για την αναζήτηση των ουσιαστικών αναγκών και επιθυμιών μας και την επίλυση των κοινωνικών ζητημάτων με βάση αυτές, τελικά για την αντικατάσταση της εξουσίας από την ισοελευθερία ανάμεσα στους ανθρώπους.

Στη σύγχρονη εποχή, η δια ζώσης επικοινωνία καταστέλλεται σε μεγάλο βαθμό από τη διαμεσολάβηση του χρήματος και του εμπορεύματος στις σχέσεις των ανθρώπων καθώς και στο βιοτικό χώρο και χρόνο τους. Επιπλέον, καταστέλλεται στη γέννησή της από την αλλοτρίωση, από τη επιβαλλόμενη διάβρωση του κοινωνικού ιστού, από την παθητικότητα της καταναλωτικής κοινωνίας, από τον διαχωρισμό της πολιτικής σφαίρας από την κοινωνία και τη μονοπώλησή της από το κράτος.

Ο «απτός» κόσμος και τα ψηφιακά περιβάλλοντα θα πρέπει να θεωρούνται ως συνεχές όλο, καθώς λειτουργούν σε διαρκή αλληλόδραση, με την επικοινωνία που λαμβάνει εντός των δεύτερων να επηρεάζει άρδην τα δεδομένα του πρώτου. Έτσι λοιπόν παρατηρείται ότι οι νέες τεχνολογίες πληροφορικής και επικοινωνιών διευρύνουν απείρως το δημόσιο χώρο και τις δυνατότητες επικοινωνίας μέσα σε αυτόν. Διαρρηγνύοντας το χωροχρόνο και επιτρέποντας τη μαζικότητα και το ταυτόχρονο και ισότιμο της επικοινωνίας ανάμεσα στους ανθρώπους, δημιουργούν άπειρες δυνατότητες ακηδεμόνευτης ουσιαστικής επικοινωνίας. Η διαρκής και απρόσκοπτη συζήτηση και ανταλλαγή ιδεών αποτελεί το ιδανικό, το μόνιμο ζητούμενο των κινημάτων για την κοινωνική απελευθέρωση, καθώς αποτελεί ουσιαστικό παράγοντα για την αλλαγή συνειδήσεων και προϋπόθεση για την ατομική και κοινωνική αυτονομία. Συνεπώς, τα οφέλη από μία τέτοια διαρκή επικοινωνία στο τώρα, δεν εντοπίζονται ούτε οριοθετούνται μόνο εντός των κινημάτων, αλλά διαχέονται σε όλη την κοινωνία και δεν περιορίζονται στα ψηφιακά περιβάλλοντα, αλλά φέρνουν αλλαγές στον «απτό» κόσμο.

Ωστόσο, η ελεύθερη ροή πληροφοριών, που αποτελεί εγγενές χαρακτηριστικό των διαδικτυακών υποδομών, απειλείται από την επιβολή καθεστώτων ιδιωτικής ιδιοκτησίας, από τα μέτρα επιτήρησης και καταστολής της ανθρώπινης έκφρασης και από την αμφισβήτηση του δημόσιου - κοινωνικού χαρακτήρα του διαδικτύου μέσα από μία διαλυτική διαδικασία εμπορευματοποίησης. Με αφετηρία την υπάρχουσα σφαίρα ελευθερίας στον ψηφιακό κόσμο, τα κοινωνικά κινήματα οφείλουν να επιχειρούν την επιθετική της διεύρυνση και την όλο και μεγαλύτερη αυτονομία της από τις δυνάμεις της καπιταλιστικής αγοράς και τις σχέσεις εξουσίας. Τρόποι επίτευξης των παραπάνω είναι η ενεργή πολιτική διαπάλη αλλά και η δημιουργία αυτόνομων κινηματικών υποδομών.

3. Οι Κίνδυνοι

Είναι κοινώς αποδεκτό ότι κάθε τεχνολογικό επίτευγμα δεν είναι ουδέτερο αλλά κρύβει εντός του συγκεκριμένες δυνατότητες, προεκτάσεις και εφαρμογές. Η δε τεχνολογία καθορίζεται σε μεγάλο βαθμό από τις κυρίαρχες δομές εξουσίας κάθε κοινωνίας. Θα ήταν όμως λάθος να γίνει δεκτό ότι η τεχνολογία ελέγχεται εξ ολοκλήρου και εις το διηνεκές από τις υπάρχουσες δομές εξουσίας και επομένως όλες οι δυνατότητες, προεκτάσεις και εφαρμογές της υπηρετούν τις τελευταίες. Εκτός του ότι μία τέτοια ανάλυση υπεραπλουστεύει την πραγματικότητα, θα πρόσδιδε και την ιδιότητα του τετελεσμένου σε μία πιθανή κάθε φορά και σε κάθε περίπτωση εκδοχή της πραγματικότητας, που υπόκειται σε διαρκή διαπάλη. Άλλωστε, σε έναν απείρως πολύπλοκο κόσμο, συχνά ούτε οι δημιουργοί των τεχνολογικών επιτευγμάτων ή αυτοί που μπορεί να παίρνουν τις αποφάσεις για τη μορφή και την εξέλιξή τους δεν είναι σε θέση να προβλέπουν πλήρως τις πιθανές αυτών προεκτάσεις και εφαρμογές. Χαρακτηριστική τέτοια περίπτωση αποτελούν οι σύγχρονες τεχνολογίες πληροφορικής και ηλεκτρονικών επικοινωνιών, αμφότερες των οποίων γεννήθηκαν μέσα από τις ανάγκες της πολεμικής και στρατιωτικής βιομηχανίας του κεφαλαίου, στη συνέχεια επεκτάθηκαν για να ικανοποιήσουν τις ανάγκες της επιστημονικής κοινότητας και της καπιταλιστικής αγοράς, ωστόσο οι προεκτάσεις τους ξεπερνούν κατά πολύ τους σκοπούς, για τους οποίους σχεδιάστηκαν και εξελίχθηκαν.

Ως αναπόσπαστο κομμάτι και συνέχεια του «απτού», ο ψηφιακός κόσμος συνταράσσεται από παρόμοιες με τον πρώτο διαπάλες, συγκρούσεις και αντιθέσεις. Η σύγχρονη ανάλυση του φαινομένου της επιστήμης και της τεχνολογίας, ως φαινομένου σε διαρκή εξέλιξη με περιθώρια διαπάλης για τον καθορισμό του, δεν επιτρέπει την πολυτέλεια του νεολουδιτισμού και του αποχωρητισμού από τα τεχνολογικά εγκόσμια. Επομένως, καθίσταται πιεστική η ανάγκη να αναλύσουμε τα νέα κοινωνικά φαινόμενα στο πλαίσιο των τεχνολογιών πληροφορικής και ηλεκτρονικών επικοινωνιών, να διαγνώσουμε τυχόν κινδύνους για τις κοινωνίες και να παλέψουμε για την κοινωνική οικειοποίηση των τεχνολογιών αυτών με γνώμονα τις πραγματικές κοινωνικές ανάγκες και επιθυμίες.

3.1. Εμπορευματοποίηση

Η παγκόσμια κοινότητα των χρηστών του διαδικτύου έχει στην πράξη μετατρέψει το τεχνολογικό αυτό επίτευγμα σε δημόσιο - κοινωνικό αγαθό, όπως και το ψηφιακό περιβάλλον σε ελεύθερο δημόσιο χώρο, όπου ό,τι δεν απορρίπτεται ως αντικοινωνική συμπεριφορά (ή δε μπορεί να απαγορευτεί από τα κράτη) επιτρέπεται.

Εντούτοις, οι υλικοτεχνικές υποδομές του δημόσιου αυτού αγαθού δεν είναι κοινωνικοποιημένες, δηλαδή δε βρίσκονται υπό τον έλεγχο των κοινωνιών ή των κοινοτήτων των χρηστών, αλλά υπό τον έλεγχο του απανταχού κεφαλαίου και των κρατών με τη μορφή δικαιωμάτων ιδιοκτησίας πάνω σε αυτές. Για την μετάλλαξη του χαρακτήρα του διαδικτύου από δημόσιο κοινωνικό χώρο ελευθερίας σε ιδιωτικοποιημένο χώρο, όπου θα εφαρμόζονται σε όλες τις πτυχές του οι νόμοι της καπιταλιστικής αγοράς, δηλαδή θα επιτρέπεται μόνο ό,τι αγοράζεται, αρκεί η παράκαμψη βασικών αρχιτεκτονικών του αρχών και η καθολική εφαρμογή του καπιταλιστικού νόμου της ιδιοκτησίας (και επομένως του ελέγχου) από τους μεγάλους τηλεπικοινωνιακούς παρόχους.

Συναφής και αλληλένδετος με την παραπάνω επικρεμάμενη απειλή είναι ο κίνδυνος της όλο και μεγαλύτερης διόγκωσης της εμπορευματικοποιημένης σφαίρας στον ψηφιακό κόσμο. Το διαδίκτυο θεωρείται από κράτη και κεφάλαιο ως το κατεξοχήν όχημα για τη διάχυση της παγκοσμιοποιημένης καπιταλιστικής αγοράς. Η δικτυακή, αναρχική δομή του, που αντιλαμβάνεται κάθε τελικό χρήστη ως ισότιμο και αυτόνομο σημείο σύνδεσης με το δίκτυο, το καθιστά ιδανικό μέσο όχι μόνο για την ελεύθερη ροή της γνώσης, της πληροφορίας και της κουλτούρας αλλά αντίστοιχα και για την απρόσκοπτη ροή του χρήματος και του εμπορεύματος χωρίς τον περιορισμό του χωροχρόνου. Τέτοιες χρήσεις διευρύνουν τη εμπορευματοποιημένη σφαίρα του ψηφιακού κόσμου σε βάρος της αντίστοιχης δημόσιας κοινωνικής σφαίρας.

α κοινωνικά κινήματα πρέπει να θέσουν τους δικούς τους όρους στο παιχνίδι. Συγκεκριμένα, πρέπει να ξεπεράσουν τη γλυκιά αλλά ξεπερασμένη εμμονή στην πειρατεία και να προχωρούν παραπέρα, δηλαδή στη ενίσχυση των ήδη υπαρχόντων υλικοτεχνικών υποδομών, οι οποίες βρίσκονται στα περιθώρια ή και σε αντίθεση με το σύστημα και των θετικών μέσα σε αυτές τάσεων, αλλά και στη συγκρότηση νέων. Ελεύθερα μητροπολιτικά δίκτυα, ελεύθερα λογισμικά, πνευματικά έργα copyleft, αυτόνομοι ψηφιακοί ραδιοσταθμοί, webtv, φόρουμ, πλατφόρμες μπλογκς, wiki και λίστες mail, είναι υλικοτεχνικές υποδομές που μπορούν να αποδίδονται από τα κινήματα προς την κοινωνία, ελεύθερες από τα δεσμά της καπιταλιστικής αγοράς και τους περιορισμούς της ιδιωτικής ιδιοκτησίας. Η αλματώδης εξέλιξη της Κοινωνίας της Πληροφορίας έχει δείξει ότι τέτοιες αυτόνομες υλικοτεχνικές υποδομές όχι μόνο είναι δυνατές, αλλά ήδη υπάρχουν σε αφθονία και ανταγωνίζονται τις υποδομές του συστήματος.

2.2. Επιτήρηση

Η ψηφιακή τεχνολογία δεν κομίζει μαζί της μόνο θετικές αλλά και αντικοινωνικές προεκτάσεις και εφαρμογές, η εκμετάλλευση των οποίων δύναται να ενισχύει τις δυνατότητες κοινωνικού ελέγχου και να συνιστά άλμα προόδου για την οργανωσιακή ικανότητα των σημερινών εξουσιαστικών δομών. Τέτοια αντικοινωνική προέκταση είναι αυτή της επιτήρησης.

Οι σύγχρονες τεχνολογίες πληροφορικής και ηλεκτρονικών επικοινωνιών έχουν ισχυρότατες δυνατότητες συλλογής, επεξεργασίας και αρχειοθετημένης αποθήκευσης δεδομένων για την ατομική και κοινωνική δραστηριότητα, αυτοματοποιημένης εκτέλεσης εντολών και τεχνητής νοημοσύνης, γενικότερα ιδιότητες που τις μετατρέπουν σε ιδεώδες υπόστρωμα για την παρακολούθηση των ζωών μας. Περαιτέρω, σήμερα παρατηρείται έκρηξη παραγωγής συσκευών ή εφαρμογών με αποκλειστική εφαρμογή την επιτήρηση στο δημόσιο χώρο, στους χώρους δουλειάς αλλά και στον ψηφιακό κόσμο. Αλλά και γενικότερα όσες συσκευές και υπηρεσίες δεν έχουν ακραιφνώς τέτοιους σκοπούς αλλά έχουν ως βάση τους τεχνολογίες πληροφορικής και επικοινωνίων, κατασκευάζονται ή προσφέρονται πλέον με ενσωματωμένες εφαρμογές καταγραφής δεδομένων και επιτήρησης. Και το κυριότερο, οι τεχνολογίες και οι εφαρμογές επιτήρησης γίνονται όλο και πιο φθηνές, πράγμα που τις κάνει προσιτές σε κάθε τύπου και κλίμακας φορέα εξουσίας.

Η λογική της κοινωνίας της επιτήρησης έχει συγκεκριμένες ιδεολογικές βάσεις και αρχές. Πιο συγκεκριμένα, λειτουργεί κυρίως με βάση την πρόληψη κάθε αποκλίνουσας συμπεριφοράς και τη θεωρία της μηδενικής ανοχής. Το άτομο σε μια τέτοια κοινωνία, υπό τον φόβο ότι συνεχώς παρακολουθείται, δεν προβαίνει σε πράξεις που μπορεί να ενοχλήσουν έστω και στο ελάχιστο αυτούς που το παρακολουθούν και τελικά καταλήγει να ακολουθεί καθιερωμένα μοτίβα συμπεριφοράς. Έτσι επιτυγχάνεται η καταστολή κάθε αποκλίνουσας συμπεριφοράς ήδη εν τη γενέσει της, δηλαδή με την τρομοκράτηση του ατόμου από το πεδίο της σκέψης και πριν ακόμη αυτή εκδηλωθεί. Σε μια τέτοια κοινωνία η ελευθερία και η πολιτική δραστηριότητα ουσιαστικά εκμηδενίζονται, αφήνοντας ουσιαστικά πεδίο ανεξέλεγκτης δράσης για την εξουσία. Από τη μία, η μαζική ομογενοποίηση συμπεριφορών καθιστά το κοινωνικό σύνολο πιο ελεγχόμενο και τις αποκλίνουσες συμπεριφορές μεμονωμένων ατόμων πιο ευάλωτες και άμεσα καταστάλσιμες. Από την άλλη, ο απόλυτος έλεγχος του πληθυσμού οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια στην αχαλίνωτη αυθαιρεσία της εξουσίας και στη δυνατότητά της να προσδιορίζει ανεξέλεγκτα τα όρια της νομιμότητας και να δείχνει μηδενική ανοχή σε όσους τα αμφισβητούν.

Με βάση την παραδοχή του αδιάσπαστου μεταξύ «απτού» και ψηφιακού κόσμου, εύλογα καταλήγουμε ότι αδιάσπαστοι θα πρέπει να είναι και οι κοινωνικοί αγώνες ενάντια σε τέτοιες εξελίξεις καθολικής επιτήρησης, καταστολής και περιστολής της ελευθερίας. Κάτι τέτοιο όμως δε συμβαίνει στην πράξη. Τα κοινωνικά κινήματα στον ελλαδικό χώρο επικεντρώνουν στην πάλη ενάντια σε τεχνολογίες επιτήρησης, που εκδηλώνονται στον «απτό» κόσμο (π.χ. κάμερες παρακολούθησης), και αδιαφορούν πλήρως για νομο-τεχνικά μέτρα, που εποπτεύουν τη ζωή στον ψηφιακό κόσμο (π.χ. Οδηγία 2006/24/ΕΕ για την παρακράτηση δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, digital rights management, trusted computing), προφανώς εγκλωβισμένα στην εντύπωση ότι τέτοια μέτρα δεν αφορούν το ανταγωνιστικό κίνημα ή είναι στη σφαίρα του νεφελώδους/ιδεατού ή είναι «μεταμοντέρνες» ηλιθιότητες, που έρχονται από το εξωτερικό, ή τελοσπάντων δεν αγγίζουν την κοινωνία.

Η ελευθερία δε γνωρίζει διαχωρισμούς. Η παράλογη απόρριψη ενός τέτοιου πεδίου αγώνα αφήνει αχαλίνωτες τις δυνάμεις της καταστολής και μας φέρνει προ τετελεσμένων στην εξέλιξη του υπό σχηματοποίηση ακόμη ψηφιακού κόσμου. Συνεπώς, είναι αναγκαίοι οι πολιτικοί - κοινωνικοί αγώνες για θέματα επιτήρησης, που άπτονται και του ψηφιακού κόσμου. Περαιτέρω και δευτερευόντως, αναγκαία είναι και η διάδοση γνώσης και υλικοτεχνικών υποδομών, που επιτρέπουν την κρυπτογράφηση των ηλεκτρονικών επικοινωνιών, με σκοπό τη μαζική χρήση τους και την αντίθεση στην πράξη, στις τεχνολογίες επιτήρησης.

3.3. Ψηφιακό χάσμα & ψηφιακός αποκλεισμός

Η Κοινωνία της Πληροφορίας, όπως έχει καθιερωθεί να λέγεται η ψηφιακή κοινωνία γνώσης, πληροφορίας και κουλτούρας των ανθρώπων, μπορεί να νοηθεί ως συλλογικός εγκέφαλος της ανθρωπότητας. Σε αυτόν βρίσκεται αποθηκευμένο το σύνολο της γνώσης, της πληροφορίας και της κουλτούρας, που έχει συλλέξει η ανθρωπότητα ανά τους αιώνες. Αυτή τη στιγμή διαθέτουμε την τεχνολογική δυνατότητα να καταστήσουμε τη συλλογική γνώση και μνήμη της ανθρωπότητας προσβάσιμη χωρίς τοπικούς, χρονικούς ή άλλους περιορισμούς, κατά ίσο τρόπο και σε όλους τους ανθρώπους. Δε διαθέτουμε ακόμη το πολιτικοοικονομικό σύστημα, για να το καταφέρουμε αυτό. Η πολιτικοοικονομική λοιπόν πραγματικότητα στέκεται εμπόδιο στην πραγμάτωση της τεχνολογικής δυνατότητας και στη συνολική ανθρώπινη πρόοδο.

Η ισότιμη πρόσβαση στην Κοινωνία της Πληροφορίας δεν είναι κάτι αυτονόητο. Αντιθέτως προϋποθέτει υλικοτεχνικές υποδομές, οι οποίες όσο ευρέως διαδεδομένες και αν είναι, τουλάχιστον στην Ελλάδα, δεν παύουν να βρίσκονται σε ανεπάρκεια, αποκλείοντας μάλιστα από την πρόσβαση σε όλο αυτόν τον πλούτο της γνώσης τις κατώτερες κοινωνικές τάξεις, που την έχουν περισσότερο ανάγκη. Προϋποθέτει επίσης την κατάργηση κάθε ιδιοκτησίας στην πληροφορία, τη γνώση και την κουλτούρα.

Οι κανόνες Διανοητικής Ιδιοκτησίας έχουν παγκόσμια εμβέλεια. Εποπτεύονται από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Διανοητικής Ιδιοκτησίας υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών, καθορίζονται και υπαγορεύονται σε αυτούς από τα μεγάλα κονσόρτια???? πολυεθνικών εταιρειών των οικονομικών κλάδων της ψυχαγωγίας, της πληροφορικής, των ΜΜΕ κλπ. και επιβάλλονται κατά τόπους σε όλο τον πλανήτη από τα κράτη και τους κατασταλτικούς μηχανισμούς τους.

Οι κανόνες αυτοί έχουν δομική σχέση με το καπιταλιστικό σύστημα στη σημερινή μετεξελιχθείσα μορφή του και συγκεκριμένο σκοπό στην ψηφιακή εποχή. Εφαρμόζοντας δικαιώματα ιδιοκτησίας πάνω στη γνώση, την πληροφορία και την κουλτούρα, τις μετατρέπουν, νομικά και από άποψη καταστολής τουλάχιστον, από άυλες και αχαλίνωτες οντότητες στα μυαλά των ανθρώπων, σε εμπορεύσιμα προϊόντα. Έτσι επιτρέπουν την οικονομική και βιομηχανική τους εκμετάλλευση από το κεφάλαιο και την αναπαραγωγή των εξουσιαστικών σχέσεων παραγωγής και στην κοινωνία της πληροφορίας.

Από τη στενή σκοπιά της οικονομικής εκμετάλλευσης η ανάλυση του φαινομένου είναι ενδιαφέρουσα αλλά ελλειπτική. Ο δημιουργός-εργαζόμενος, που αναγκάζεται να παραχωρήσει τα δικαιώματα από το πνευματικό του έργο στον εργοδότη του εξαιτίας της μεταξύ τους εξουσιαστικής σχέσης εργασίας, ο δημιουργός-καλλιτέχνης, που αναγκάζεται να παραχωρήσει τα δικαιώματα από το πνευματικό του έργο στην εταιρεία εκμετάλλευσης εξαιτίας της μεταξύ τους εξουσιαστικής σχέσης εξάρτησης, δεν έχουν ίσως τίποτα να ζηλέψουν από τον εργάτη, που αναγκάζεται να πουλά την ικανότητά του για εργασία στο κεφάλαιο. Αυτό όμως που διακρίνει τις δύο περιπτώσεις δεν έγκειται στη σφαίρα της οικονομικής εκμετάλλευσης, αλλά στην πολιτικοκοινωνική σημασία των άυλων αγαθών.

Η ανάλυση λοιπόν των γενικότερων εξουσιαστικών σχέσεων φανερώνει και νέες πτυχές. Η γνώση, η πληροφορία και η κουλτούρα αποτελούν από τη φύση τους αγαθά κεντρικής σημασίας σε μία κοινωνία, ο έλεγχος πάνω στα οποία συνεπάγεται και έλεγχο στην ίδια την κοινωνία σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό από όποιον τυχόν έλεγχο σε υλικά αγαθά. Επιπλέον, τα άυλα αγαθά χτίζονται πάντα πάνω σε προϋπάρχουσες κατακτήσεις του ανθρώπινου πνεύματος, με αποτέλεσμα η επιβολή δικαιωμάτων ιδιοκτησίας στη γνώση, την πληροφορία και την κουλτούρα κάθε εποχής να προσδίδει τη δυνατότητα εξουσίασης της πορείας των μελλοντικών ανθρώπινων κατακτήσεων. Συνεπώς, ο έλεγχος στα άυλα αγαθά της κοινωνίας συνεπάγεται και έλεγχο στο παρόν και το μέλλον της κοινωνίας.

Ο αφορισμός ότι η γνώση είναι δύναμη, δεν είναι άρα λογοπαίγνιο. Ο έλεγχος στη γνώση, την πληροφορία και την κουλτούρα καθορίζει το τώρα και το αύριο της ύπαρξής μας και αποτελεί κεντρικό σημείο στη μάχη για την κοινωνική απελευθέρωση. Τα κοινωνικά κινήματα πρέπει να έχουν ως κεντρική τους προοπτική τον θρυμματισμό του ψηφιακού χάσματος και του ψηφιακού αποκλεισμού, όχι μετά την παρέλευση του καπιταλισμού αλλά στο εδώ και το τώρα.

4. Οι Διαπάλες του ψηφιακού κόσμου

Ο κινηματικός χώρος στην Ελλάδα μοιάζει να απέχει συνειδητά από τις διαπάλες του ψηφιακού κόσμου, έχοντας την αυταπάτη ότι δεν τον αφορούν. Μοιάζει να χρειάζεται ένα λόγο, για να πιστέψει και να αγωνιστεί για τέτοια ζητήματα. Αν υπάρχουν τέτοιοι λόγοι, αυτοί δε μπορεί να είναι άλλοι από τη μάχη για την κατάργηση κάθε ιδιοκτησίας στη γνώση (και όχι μόνο) και τη μάχη για την ανάπτυξη αυτόνομων – έξω από το κέρδος και την εξουσία – υλικοτεχνικών υποδομών και μορφών παραγωγής γνώσης, πληροφορίας και κουλτούρας. Τέτοια κατεύθυνση πρέπει να έχει ο αγώνας που οφείλουμε να δώσουμε στον ψηφιακό κόσμο. Και φυσικά αυτή η κατεύθυνση δεν είναι ξέχωρη, αλλά αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του συνολικού αγώνα για να σπάσουμε τα δεσμά αυτού του εξουσιαστικού κόσμου, για την απελευθέρωση του ανθρώπου και την κοινωνική πρόοδο.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

Barbrook R. 2000, Cybercommunism – How the Americans are Superseding Capitalism in Cyberspace, Science as Culture, Number 1, Volume 9, pp. 5-40, προσβάσιμο στη διεύθυνση http://www.imaginaryfutures.net/2007/04/17/cyber-communism-how-the-americans-are-superseding-capitalism-in-cyberspace/

Benkler J. 2006, The Wealth of Networks – How Social Production Transforms Markets and Freedom, Yale University Press, προσβάσιμο στη διεύθυνση http://cyber.law.harvard.edu/wealth_of_networks/index.php?title=Download_PDFs_of_the_book

Castells M. 2000, The Rise of the Network Society, The Information Age: Economy, Society and Culture Vol. I. Cambridge.

Castells M. 2004, The Power of Identity, The Information Age: Economy, Society and Culture Vol. II. Cambridge.

Castells M. 2000, End of Millennium, The Information Age: Economy, Society and Culture Vol. III. Cambridge.

Habermas J., 1989, The Structural Transformation of the Public Sphere – An Inquiry into a Category of Bourgeois Society, Polity, Cambridge.

Himanen P. 2001, The Hacker Ethic and the Spirit of the Information Age, Random House.

Lee T.B. 2000, Weaving the Web, Harper Collins.

Marx Κ. 2009, Grundrisse, Εκδόσεις Α/συνέχεια.

McKenzie W. 2006, Ένα Μανιφέστο των Χάκερ, Εκδόσεις Scripta.

Moglen E. 2003, The dotCommunist Manifesto, προσβάσιμο στη διεύθυνση http://emoglen.law.columbia.edu/publications/dcm.html

Negri. T. 2000, Hardt M., Empire, Harvard University Press.

Stallman R. M. 2002, Free Software, Free Society, Selected Essays, GNU Press, προσβάσιμο στη διεύθυνση http://www.gnu.org/philosophy/fsfs/rms-essays.pdf


1 Έτσι και αλλιώς επιζήμιοι διαχωρισμοί μεταξύ κινημάτων από τη μία και κοινωνίας από την άλλη θα πρέπει να αποφεύγονται και να υιοθετούνται πρακτικές, που λογίζουν τα δύο ως εν δυνάμει αδιάσπαστο όλο.

2 Με τη φράση αυτή δεν παραγνωρίζονται οι πολλαπλοί διαχωρισμοί που το σύστημα εισάγει στο σώμα της κοινωνίας. Αντίθετα, γίνεται μνεία στις λογικές του ζαπατιστικού κινήματος, που δεν εκλαμβάνει τον εαυτό του ως κάτι διαχωρισμένο από την κοινωνία, πράττοντας/αγωνιζόμενο ΓΙΑ αυτή αλλά ως κάτι μέσα στην κοινωνία, πράττοντας/αγωνιζόμενο ΜΕ αυτή.

 
< Προηγ.   Επόμ. >
Θέσεις, τριμηνιαία επιθεώρηση, 39ο έτος (1982-2021), εκδόσεις Νήσος, (Σαρρή 14, 10553, Αθήνα, τηλ-fax: 210-3250058)
Το περιεχόμενο διατίθεται ελεύθερα για μη εμπορικούς σκοπούς, υπό τον όρο της παραπομπής στην αρχική του πηγή