Εισαγωγικά στο συνδικαλιστικό κίνημα των δασκάλων (Μέρος Β': 1921-1928) Εκτύπωση
Τεύχος 33, περίοδος: Οκτώβριος - Δεκέμβριος 1990


Εισαγωγικά στο Συνδικαλιστικό Κίνημα των Δασκάλων (1872-1927). Μέρος Β' (1921-1927)
του Αποστόλη Ανδρέου

 image002.jpg

image004.jpg

 image006.jpg

4. ΧΡΟΝΟΛΟΠΟ ΤΟΥ ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΤΙΚΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ (1925-1928)

1921

• Κυκλοφορεί η «ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ» (30.1)

1924

• Η Δ.Ο.Ε., η Ο.Λ.Μ.Ε., η Ένωση Τελωνειακών, η Ένωση Ταμειακών, ο Σύνδεσμος Υπαλλήλων Τ.Τ.Τ., η Ένωση Υπαλλήλων Εθνικού Τυπογραφείου, η Ένωση Εφοριακών, οι Βασικοί κ.ά. ιδρύουν την ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΠΑΝΥΠΑΛΛΗΛΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ.

1925

• Υποβολή από 1) Ένωση Δημοσίων Υπαλλήλων (Δ.Υ.) Αθήνας, 2) Ο.Λ.Μ.Ε., 3) Δ.Ο.Ε. 4) Πανελλήνια Ένωση Ταμειακών Υπαλλήλων, 5) Πανελλήνια Ένωση Τελωνειακών Υπαλλήλων, 6) Νέα Επαγγελματική Ένωση Τ.Τ.Τ., 7) Ομοσπονδία Τηλεγραφητών, 8) Ομοσπονδία Κατώτερου Προσωπικού T.T.T., 9) Ένωση Τεχνητών και Εργατών του Εθνικού Τυπογραφείου και Σφραγιστηρίου, υπομνήματος σχετικά με τις αποδοχές (1.3.)

• Στις 8 Μάρτη πραγματοποιείται 24ωρη απεργία και ο Πρωθυπουργός αρνείται να δεχτεί τους εκπροσώπους των Δ.Υ. και διαλύει το συμβούλιο τους για ανακοίνωση τους που έκριναν την κυβέρνηση.

• Στις 9 Μαρτίου περίπολοι του φρουραρχείου διαλύουν τη συνεδρίαση της διοίκησης των Δημοσίων Υπαλλήλων, η οποία λίγες μέρες αργότερα θα παραιτηθεί και θα αντικατασταθεί μ' άλλη κυβερνητική.

1926.

• Στις 2.5. ιδρύθηκε η «ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ». Η Δ.Ο.Ε. αν και συνεργάζεται με την Σ.Δ. Υ. δεν είναι μέλος της.

• Στις 27.7. πραγματοποιείται Γενική Συνέλευση των Δ.Υ., λίγο πριν ανατραπεί η δικτατορία του Πάγκαλου, στο θέατρο «Ολύμπια» με αιτήματα την επαναφορά της μονιμότητας των Δ.Υ. και την κατάργηση των «Δημοκρατικών Ταγμάτων».

• Στις 27.9. πραγματοποιείται στο θέατρο «Ολύμπια» συγκέντρωση των Δ.Υ. με κλαδικά αιτήματα. Στη συγκέντρωση συμμετείχαν: 1) Δ.Ο.Ε., 2) Ο.Λ.Μ.Ε., 3) Ομοσπονδία Κατώτερου Προσωπικού Τ.Τ.Τ., 4) Ένωση Δ.Υ. Αθήνας, 5) Σύνδεσμος Υπαλλήλων Τ.Τ.Τ., 6) Νέα Υπαλληλική Ένωση Τ.Τ.Τ., 7) Ένωση Ταμειακών Πειραιώς,δ) Ένωση Ταμειακών Υπαλλήλων, 9) Ένωση Υπαλλήλων Εθνικού Τυπογραφείου.

• Η Σ.Δ.Υ. αποφάσισε να πραγματοποιήσει στις 11.10. απεργία, αλλά την ανέστειλε γιατί η κυβέρνηση Κονδύλη απείλησε με απόλυση τους απεργούς και διάλυση των Σωματείων.

• Στις 1823.12. πραγματοποιήθηκε το Α' Συνέδριο της Σ.Δ.Υ. στο Εθνικό θέατρο (και με τη συμμετοχή της Δ.Ο.Ε.). Τα θέματα ημερήσιας διάταξης ήταν: 1) Λογοδοσία της διοίκησης 2) Πρόγραμμα δράσης: (α) οργανωτικά, (6) μισθολόγιο, (γ) υπηρεσιακή κατάσταση, (δ) νομική διασφάλιση των Δ.Υ., (ε) ελευθερία των σωματείων (στ) ένταξη της Σ.Δ. Υ. στη Διεθνή Σ.Δ.Υ. Το Α' Συνέδριο αποφάσισε να διεκδικήσει: (α) 13ο μισθό, (6) Καθορισμό νέας μισθολογικής βάσης, (γ) Αύξηση για πολυετίες, (δ) Συντάξεις για τους αποχωρούντες μετά 25 χρόνια εργασίας, (ε) Ο χρόνος σπουδών να είναι συντάξιμος, (στ) Ειδικά επιδόματα στους Δ.Υ. της Μακεδονίας και της Θράκης, (ζ) Να ματαιωθεί η μελετώμενη «εκκαθάριση» των Δ.Υ., (η) Να σταματήσει το σύστημα διορισμού προσωρινών δασκάλων. To Συνέδριο εξέλεξε επταμελή εκτελεστική επιτροπή και γενικό συμβούλιο στο οποίο συμμετείχαν 11 οργανώσεις (ανάμεσα τους και η Δ.Ο.Ε.)

1927

• Στις 23.3. έγινε έκτακτη γενική συνέλευση των Δ.Υ.

• Στις 30.4. πραγματοποιήθηκε έκτακτο Συνέδριο της Σ.Δ.Υ., στο οποίο η Δ.Ο.Ε. έγινε και τυπικά μέλος.

• Στις 4.6. έγινε συγκέντρωση των Δ.Υ. στο Δημοτικό θέατρο και πορεία στη Βουλή. Η συγκέντρωση και η πορεία έγινε για να διαμαρτυρηθούν οι Δ.Υ. για την πρόθεση της κυβέρνησης να περικόψει τους μισθούς τους.

• Η Διοίκηση των Δημοσίων Υπαλλήλων παρεμβαίνει υπέρ της Δ.Ο.Ε. και κατά της αποσχισθείσας ομάδας.

Το Δεκέμβριο κορυφώθηκε η ζύμωση στους δημοσίους υπαλλήλους για τη διεκδίκηση του 13ου μισθού και πραγματοποιούνται συγκεντρώσεις σε διάφορες υπηρεσίες.

1928

• Στις 10.1. η Σ.Δ.Υ. καλεί τους Δ.Υ. σε αποχή και συγκέντρωση για κλαδικά αιτήματα.

• Διαμαρτυρίες για την ψήφιση του νόμου «περί απεργούντων δημοσίων υπαλλήλων» (κυβέρνηση Ελ. Βενιζέλου).

• Στις 18.7. συνέλευση των Δ. Υ. Αθήνας Πειραιά με θέματα: (α) Αύξηση αποδοχών, (6) Κατάργηση του νόμου «περί απεργούντων Δ.Υ.», (γ) Ψήφιση καταστατικού χάρτη των Δ.Υ.

5. «ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΚΗ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΛΛΑΔΟΣ» (1921-1927)

Η ίδρυση της Δ.Ο.Ε. θα ακολουθήσει την ίδρυση της Γ.Σ.Ε.Ε.1 και αργότερα θα ακολουθήσει και η ίδρυση της Ομοσπονδίας Λειτουργών Μέσης Εκπαίδευσης (Ο.Λ.Μ.Ε.)2. Η οργανωτική αυτή διαμόρφωση του συνδικαλιστικού κινήματος των εκπαιδευτικών θα δώσει ένα τέλος στους ποικιλόνυμους συλλόγους και συνδέσμους που ανταγωνίζονταν ως προς τις πολιτικές τους διασυνδέσεις με το υπουργείο παιδείας. Ταυτόχρονα θα σημάνει και το τέλος της μερικής συνύπαρξης εκπαιδευτικών της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και όχι μόνο... Οι λόγοι αυτού του διαχωρισμού μπορούν να αναζητηθούν τόσο στα ειδικά κλαδικά ζητήματα, κυρίως αυτά της μισθολογικής διαβάθμισης και της εποπτείας της δημοτικής εκπαίδευσης, όσο και στην εκπαιδευτική ιδεολογία και τη στάση στις μεταρρυθμιστικές απόπειρες των εκπαιδευτικών της μέσης εκπαίδευσης που ηγούνταν των συνδικαλιστικών σχημάτων.

Η συγκρότηση της Δ.Ο.Ε. θα αντιμετωπιστεί από τον υπουργό Παιδείας Κ. Πολυγένη της κυβέρνησης Δ. Γούναρη με την ακόλουθη θέση. «(...) που το βρήκατε γραμμένο, να μου κάνετε παρέες παρέες και να έρχεστε σεις να τους αντιπροσωπεύετε; Όποιος θέλει να υποβάλλη παράπονα, να τα υποβάλη μόνος του εις το Υπουργείον και όχι δϊ άλλων (,..)»3.

Το 1918 οι δάσκαλοι  -  προφανώς ο Σ.Ε.Δ.  -  είχαν ενταχθεί στο Εργατικό Κέντρο Αθήνας και είχαν εκλέξει τον Π. Δημητράτο4 αντιπρόσωπο. Ο Αβραάμ Μπεναρόγια σημειώνει ότι «η είσοδος των δημοδιδασκάλων εις το Εργ. Κέντρον Αθηνών προετοιμάσθη από την προηγούμενην δράσιν των σοσιαλιστών εις το Εργ. Κέντρον και εξεδήλωνε ταυτοχρόνως την ανάγκην που ησθάνετο το Ε.Κ.Α. για διανοούμενους. Είναι αλήθεια ότι η παραμονή των δημοδιδασκάλων εις το Ε.Κ.Α. δεν διετηρήθη πολύ και ότι προ της συγκλήσεως του Πανελλαδικού Εργ. Συνεδρίου (Αύγουστος 1918) οι δημοδιδάσκαλοι είχον διαγραφεί εκ της δυνάμεως αυτού».5 Ο λόγος διαγραφής δεν μπόρεσε να εντοπιστεί. Ο Άγγελος Ελεφάντης σημειώνει ότι το φαινόμενο του ριζοσπαστισμού των δασκάλων «αρχικά εκφράζεται με τη συμμετοχή της Διδασκαλικής Ομοσπονδίας στη δύναμη της Γ.Σ.Ε.Ε., αλλά και με τη γενικότερη ιδεολογική αφύπνιση του δασκάλου. Η λαϊκή καταγωγή των δασκάλων, η άμεση γνώση των προβλημάτων του λαϊκού περιβάλλοντος όπου εργάζονταν, η αντιδραστικότητα του εκπαιδευτικού συστήματος του οποίου ήταν οι τελευταίοι χειριστές, τα μικρά αλλά πολύ διδακτικά επιτεύγματα της γλωσσοεκπαιδευτικής μεταρρύθμισης ήταν οι παράγοντες που ώθησαν τους δασκάλους προς τ' αριστερά.»6 Η ένταξη της Δ.Ο.Ε. στη Γ.Σ.Ε.Ε., σύμφωνα με την παραπάνω πληροφορία, δεν έγινε δυνατό να διασταυρωθεί.

Το 1922 θα ιδρυθεί η μετεκπαίδευση των δασκάλων στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Η ίδρυση αυτού του θεσμού είχε σχέση με την εποπτεία της βασικής εκπαίδευσης, που ήταν στους προβληματισμούς και τα αιτήματα της Δ.Ο.Ε. Ταυτόχρονα ήταν και ένα από τα σημεία διαφωνίας ανάμεσα στους «φιλελεύθερους αριστερούς» από τη μια και τους «συντηρητικούς» από την άλλη. Οι πρώτοι υποστήριζαν την άσκηση της εποπτείας της βασικής εκπαίδευσης από επιθεωρητές που θα προέρχονταν από τους δασκάλους και όχι από τους καθηγητές όπως ίσχυε.7 Οι δεύτεροι αντιτίθενταν και μάλιστα υποστήριζαν ότι το αίτημα αυτό «ενεφύσησεν άφθονον αέρα εις τα κεφάλας των δημοδιδασκάλων»8. Η προέλευση των επιθεωρητών δεν ήταν ένα απλό οργανωτικό πρόβλημα, αλλά τίθετο το πρόβλημα ποιος θα ελέγχει τη βασική εκπαίδευση, μ' άλλα λόγια ποια εκπαιδευτική ιδεολογία θα κυριαρχήσει. Και ήταν βέβαια το αίτημα της Δ.Ο.Ε. συνδεδεμένο με τις προτεραιότητες του «Εκπαιδευτικού Ομίλου» να ελέγξει τη βασική εκπαίδευση. Η μετεκπαίδευση των δασκάλων στο Πανεπιστήμιο θεσμοθετήθηκε9 χωρίς καμιά συζήτηση και αιφνιδιαστικά με πρωτοβουλία του Ν. Εξαρχόπουλου. Σκοπός ήταν η παραγωγή στελεχών εποπτείας, από τους δασκάλους που μορφώνονταν στο Πανεπιστήμιο Αθηνών με τους συγκεκριμένους ιδεολογικούς και πολιτικούς προσανατολισμούς.10

Την ίδια χρονιά η Δ.Ο.Ε., δια του προέδρου της Αντ. Καραγιάννη τοποθετείται (16.12) υπέρ της «επανάστασης του 22» και ταυτόχρονα στέλνει τηλεγράφημα «πίστης και αφοσίωσης» στον Πλαστήρα. Το 1923 παραιτήθηκαν δύο μέλη του συμβουλίου της Δ.Ο.Ε., η Ελ. Στεργιοπούλου11 και ο Κ. Κάρμας12, γιατί διαφώνησαν με τους προσωπικούς χειρισμούς του προέδρου με τον υπουργό παιδείας, αντίθετα με τις συνεδριακές αποφάσεις. Στο συνέδριο που ακολούθησε (Δ', 30.3.1923) διαμορφώνεται η πρώτη συνδικαλιστική αντιπολίτευση, από τους φιλελεύθερους και τους σοσιαλιστές, για την ακρίβεια από τους δημοτικιστές τους προσκείμενους στον «Εκπαιδευτικό Όμιλο». Οι δυνάμεις αυτές σύντομα θα εκδόσουν το Δεκέμβριο του 1923 το «Διδασκαλικό Περιοδικό»  -  (πρόκειται για εφημερίδα) ΑΥΓΗ.

Η ΑΥΓΗ θα εκδοθεί την 1. Δεκεμβρίου 1923 με υπεύθυνο τον Χρ. Ράικο"3 και αργότερα με συνδιευθύντρια την Ελ. Στεργιοπούλου. Στη σχετική, ελάχιστη και σχηματική, ιστοριογραφία για το συνδικαλιστικό κίνημα των εκπαιδευτικών, αλλά και στη σχετική για το δημοτικισμό, το έντυπο αυτό δεν αναφέρεται. Είναι προφανής η σημασία της μελέτης του γιατί είναι το πρώτο έντυπο που εκφράζει τη συγκροτημένη συνδικαλιστική παρέμβαση των δημοτικιστών δασκάλων και γιατί, όπως προκύπτει από το περιεχόμενο του, εντάσσεται στην ομάδα των εντύπων των δημοτικιστών και αποτελούσε ένα ακόμη βήμα παρέμβασης του «Εκπαιδευτικού Ομίλου». Δυστυχώς μέχρι στιγμής δεν έχει εντοπιστεί όλο το σώμα του περιοδικού, πράγμα που θα επιτρέψει μια συστηματική μελέτη14.

Στα τεύχη της ΑΥΓΗΣ δημοσιεύτηκαν κείμενα, συνεντεύξεις, επιστολές και ομιλίες των Μ. Τριανταφυλλίδη, Δ. Γληνού, Αλ. Δελμούζου, Α. Ρουχωτά15, Κ. Σωτηρίου που συχνά αναφέρονται και στα συνδικαλιστικά αιτήματα των δασκάλων.

Μέχρι στις 15 Αυγούστου 1924 η «ΑΥΓΗ» και ο «ΕΡΜΗΣ», άτυπο δημοσιογραφικό όργανο της Δ.Ο.Ε. και όργανο των συντηρητικών, είναι τα μόνα «συνδικαλιστικά» έντυπα στο χώρο των δασκάλων. Στις 15.10.1924 θα εκδοθεί το «Διδασκαλικό Βήμα», «επίσημον όργανον της Διδασκαλικής Ομοσπονδίας».16

Την ίδια περίοδο η Δ.Ο.Ε. συγκαλεί το Ε' Συνέδριό της (25.5.1924) όπου ο συσχετισμός δυνάμεων στη διοίκηση θα αναδείξει τους δημοτικιστές πλειοψηφία. Με αφορμή τη συζήτηση στη βουλή νομοσχεδίου για τις αποδοχές των δασκάλων ο υπουργός παιδείας θ. Βελλιανίτης θα απειλήσει τη διάλυση των συλλόγων και της ομοσπονδίας και θα δηλώσει ότι «άρωμεν τας Όπαρχούσας ανισότητας και αδικίας, (...) να αυξήσωμεν την μισθοδοσίαν (...) ούτως ώστε (...) να παύσωσι (οι δάσκαλοι) πλέον να συζητούν περί μισθοδοσιών, (...) και να συνέρχονται εις ομοσπονδίαν και το χείριστον να πίπτωσι θύματα των επιτηδείων εκμεταλλευτών και δημαγωγών»17. Η διοίκηση αυτή προχώρησε στην έκδοση του «Διδασκαλικού Βήματος» και φρόντισε να ορίσει τη σχέση της με το κράτος υιοθετώντας τη θέση του Δ. Γληνού18, σύμφωνα με την οποία «η μόνη σωστή σχέση ομοσπονδίας και κράτους είναι η έντιμη και ειλικρινής συνεργασία με αμοιβαία ελευθερία κριτικής αντικειμενικής και καλόπιστης».19 Ταυτόχρονα, για να υλοποιηθεί η σχέση αυτή, ζητούσε τη συμμετοχή της «εις τα όργαν «διοίκησης της εκπαίδευσης»2 ".

Για να αντιμετωπίσει τις συχνές επιθέσεις από τη διοίκηση, το υπουργείο και τη συντηρητική παράταξη των δασκάλων, που από το περιοδικό «ΕΡΜΗΣ» ζητούσε τη διάλυση της Δ.Ο.Ε., το Διοικητικό Συμβούλιο έκανε μια επίθεση ενημέρωσης. Αποτέλεσμα ήταν η υποστήριξη 64 σωματείων και ενώσεων και αρκετά δημοσιεύματα στον ημερήσιο τύπο («Εμπρός», «Πατρίς», «Ακρόπολις» κ.ά.). Το πιο σημαντικό ήταν η δημοσίευση των θέσεων και απόψεων των αρχηγών των πολιτικών κομμάτων στο «Διδασκαλικό Βήμα»21: Αλ. Παπαναστασίου (Κόμμα Δημοκρατικής Ένωσης), Π. Πουλιόπουλος (Κ.Κ.Ε.), Γ. Ράλλης (Συντηρητικό Κόμμα), Α. Σιδέρης (Σοσιαλιστική Ομάδα), Π. Τσαλδάρης (Λαϊκό Κόμμα), Γ. Καφαντάρης (Κόμμα των Προοδευτικών Φιλελευθέρων), Γ. Κονδύλης (Εθνικό Ριζοσπαστικό Κόμμα), Ι. Μεταξάς (Κόμμα Ελευθεροφρόνων). Αυτή η καταγραφή είναι σημαντική για τη μελέτη των προγραμματικών θέσεων των πολιτικών κομμάτων για την πρωτοβάθμια εκπαίδευση αυτής της περιόδου, μιας και κάτι τέτοιο τα προγράμματα τους δεν το προσφέρουν.

Η Δ.Ο.Ε. το 1925 θα υποστηρίξει σε υπόμνημα της (δημοσιευμένο στο «Διδασκαλικό Βήμα») τα ακόλουθα αιτήματα και θέσεις:

«α. Πνευματική, ηθική και υλική εξύψωσις του διδασκάλου (...) εν τω πλαισίω της εκπαιδευτικής μεταρρυθμίσεως (...).

β. Νέα οργάνωσις του συστήματος του Σχολείου, ούτως ώστε να εξασφαλισθούν εις πάντας τους πολίτας του κράτους, άρρενας και θήλεις, τα απαραίτητα δια πάντα σύγχρονον άνθρωπον στοιχεία μορφώσεως και αγωγής (...). Η οργάνωσις της επαγγελματικής εκπαιδεύσεως (...).

γ. Μεταρρύθμισις των στοιχείων της μορφώσεως και αγωγής ούτως ώστε να εξασφαλισθή ο εθνικός και ανθρωπιστικός χαρακτήρ του νέου δημοτικού σχολείου. Η μεταβολή των προγραμμάτων, η εισαγωγή της δημοτικής γλώσσης και των δεδομένων της συγχρόνου εθνικής ζωής εις τα σχολεία, η αποκέντρωσις του αναλυτικού προγράμματος (...) αποτελούσι τα σημαντικώτερα μέρη της μεταβολής ταύτης.

δ. Μεταρρύθμισις των μεθόδων της διδασκαλίας και αγωγής δια της βαθμιαίας εισαγωγής της μεθόδου της εργασίας, δια της οργανώσεως σχολικής ζωής, δια της αυτοδιοικήσεως των μαθητών κατά σχολικάς κοινότητας.

ε. Μεταβολή του διοικητικού συστήματος της εκπαιδεύσεως ώστε αληθής αποκέντρωσις και άμεσος συμμετοχή των λειτουργών της εκπαιδεύσεως να υφίσταται εις όλας τα βαθμίδας της εκπαιδευτικής ιεραρχίας»22.

Οι επιθέσεις εναντίον της ηγεσίας της Δ.Ο.Ε.  -  η οποία είχε υιοθετήσει τις απόψεις του «Εκπαιδευτικού Ομίλου»  -  πυκνώνουν και κορυφώνονται με το «Εθνικόν Συνέδριον» και την απόλυση των μελών της διοίκησης της Δ.Ο.Ε. Η «Ένωσις Αστικής Ιδιοκτησίας» με τη συμμετοχή και άλλων φορέων (Αρχαιολογική Εταιρεία, Εκκλησία, Χριστιανικές Ενώσεις κ.ά.) οργανώνει στις 24.5.1925 το «Εθνικόν Συνέδριον»23 στο οποίο ο εκπρόσωπος των συντηρητικών δασκάλων Αντ. Καραγιάννης επιτίθεται εναντίον των μεταρρυθμιστικών προσπαθειών24 και της Δ.Ο.Ε. Η διοίκηση της Δ.Ο.Ε. απαντά με κριτική και φιλοξενεί στις στήλες του «Διδασκαλικού Βήματος»25 συνέντευξη του Δ. Γληνού, που στο «εθνικόν Συνέδριον» δέχτηκε συνεχείς επιθέσεις, χωρίς βέβαια να πάρει μέρος.

Μια κρίση στη διοίκηση ξεσπάει με τα «Μαρασλειακά»26 (1926). Η διοίκηση της Δ.Ο.Ε. θα ταχθεί υπέρ των «κατηγορουμένων» και της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης και το μέλος της Ε. Παπαβασιλείου θα διαφωνήσει και θα παραιτηθεί.

Στο Η' Συνέδριο της Δ.Ο.Ε., που έγινε κατά τη διάρκεια της Παγκαλικής δικτατορίας, οι εκπρόσωποι της πολιτικής ηγεσίας δεν θα προσέλθουν. Το συνέδριο θα γίνει κάτω από κλίμα τρομοκρατίας. Είχε προηγηθεί η άρση της μονιμότητας των δημοσίων υπαλλήλων, απολύθηκαν τα 11 μέλη του εκπαιδευτικού συμβουλίου, οι επόπτες της δημοτικής εκπαίδευσης, 4 καθηγητές στο Μαράσλειο Διδασκαλείο, απαγορεύτηκαν οι διορισμοί δασκάλων, απολύθηκαν δάσκαλοι, έκλεισαν σχολεία μικρής δυναμικότητας κ.ά.

Στις 26.8.1926 απολύεται η διοίκηση της Δ.Ο.Ε., που είχε εκλεγεί στο Η' Συνέδριο, γιατί κατά τη διάρκεια του επέκρινε τον υπουργό Παιδείας «κατά τρόπον απάδοντα προς τους δημοσίους υπαλλήλους» και η διοίκηση της Δ.Ο.Ε. παραδόθηκε στους συντηρητικούς. Οι επιθέσεις αυτές στη Δ.Ο.Ε. και η συγκεκριμένη ενέργεια δεν ήταν ανεξάρτητες από τις διώξεις και τις διασπάσεις που προκάλεσαν οι κυβερνήσεις και οι συντηρητικές δυνάμεις, αλλά και από τους κοινωνικούς αγώνες που αναπτύχτηκαν.

Το 1926 (Ιανουάριος) το Κ.Κ.Ε. τέθηκε επίσημα στην παρανομία27, ο Αλ. Παπαναστασίου και ο Γ. Κονδύλης συλλαμβάνονται (17.2.), ο «Ριζοσπάστης» και άλλες κομμουνιστικές εφημερίδες, οι εφημερίδες «Δημοκράτης», «Ελεύθερο Βήμα» κλείστηκαν ή διέκοψαν την έκδοση τους28, στην Αθήνα γίνονταν η δίκη επτά κομμουνιστών, στελεχών του Κ.Κ.Ε. με την κατηγορία της απόσπασης της Μακεδονίας κλπ. Το 1925 ορισμένες διοικήσεις σωματείων αποχωρούν από το Εργατικό Κέντρο Αθηνών, γιατί διαφωνούσαν με την πολιτική του, και τον ίδιο χρόνο (16.5.) ομάδα συντηρητικών καταλαμβάνει τα γραφεία του και αργότερα το υπουργείο εθνικής οικονομίας, καταργεί τη διοίκηση του (10.8) και το παραδίδει στους συντηρητικούς και συλλαμβάνει την καταργημένη διοίκηση που πρόσκεινταν στο Κ.Κ.Ε. Επεμβαίνουν περίπολοι του φρουραρχείου στη Λέσχη των Δημοσίων Υπαλλήλων και οδηγούν σε παραίτηση τη διοίκηση της Επιτροπής Δημοσίων Υπαλλήλων και αντικατάσταση της με άλλη αρεστή στην κυβέρνηση29. Στις 11.10.1926 το υπουργικό συμβούλιο εκδίδει συντακτική πράξη σύμφωνα με την οποία οι «δημόσιοι υπάλληλοι οίτινες προτρέπουν εις απεργίαν (...) απολύονται της υπηρεσίας (...). Το υπουργικόν συμβούλιον δύναται να αποφασίση και την διάλυσιν (...) υπαλληλικών σωματείων ή ενώσεων30» .

Στο Γ' Συνέδριο της Γ.Σ.Ε.Ε. έμπαιναν οι βάσεις για τη διάσπαση του εργατικού κινήματος. Η νέα διοίκηση της Γ.Σ.Ε.Ε., στην οποία πλειοψήφησε το ψηφοδέλτιο σοσιαλιστών συντηρητικών θα διαγράψει από τη δύναμη της Γ.Σ.Ε.Ε. τα σωματεία που επηρεάζονταν από τους κομμουνιστές31.

Μετά την απόλυση της διοίκησης της Δ.Ο.Ε., η νέα συντηρητική διοίκησης δεν θα αντιδράσει βέβαια στις απολύσεις, ενώ το «Διδασκαλικό Βήμα» θα συντάσσεται στην καθαρεύουσα και θα ζητήσει από τον δικτάτορα Πάγκαλο να χτυπήσει «κατακέφαλα το τέρας της πολιτικής διαφθοράς»32. Μετά την πτώση της δικτατορίας του Πάγκαλου εμφανίζεται στη Δ.Ο.Ε. η «Αριστερή Παράταξη» στην οποία συμμετείχαν Κομμουνιστές, Σοσιαλιστές και Ριζοσπάστες. Η διαμόρφωση της δεν είναι ανεξάρτητη από την «Αριστερή Παράταξη» συνδικαλιστών που συγκροτήθηκε από στελέχη του Κ.Κ.Ε. και αριστερών σωματείων.33

Την επίσημη εμφάνιση της η «Αριστερή Παράταξη», διαχωρίζοντας «τη θέση από την "Παράταξη του Κέντρου", με την οποία (ως τότε) συμπορεύονταν» έκανε στο Συνέδριο του 1929 και εξέλεξε δύο μέλη στην πενταμελή διοίκηση της Δ.Ο.Ε. (Β. Παπάς και Ελένη Μπαμπαδάκη).

Το Δεκέμβριο του 1926  -  κάτω από την πίεση της Δ.Ο.Ε.  -  αναγνωρίστηκε το αίτημα για συμμετοχή αιρετών εκπροσώπων στο εκπαιδευτικό συμβούλιο. Στις εκλογές για την ανάδειξη δύο εκπροσώπων, εκλέγονται ο Αρ. Ρουχωτάς από τους δημοτικιστές και υποστηριχτές των εκπαιδευτικών μεταρρυθμίσεων και ο Γ. Γιαννικόπουλος από τους συντηρητικούς.

Τον Απρίλιο του 1927 συγκαλείται το θ' Συνέδριο της Δ.Ο.Ε. Η Δ.Ο.Ε., μετά την ανατροπή του Πάγκαλου, πέτυχε την επαναφορά των απολυμένων, την μισθολογική εξομοίωση των δασκάλων με τους άλλους δημοσίους υπαλλήλους, τη συμ,Γ μετοχή των δασκάλων στο εκπαιδευτικό συμβούλιο και στο Ταμείο Προνοίας δημοσίων υπαλλήλων κλπ.

Στο Συνέδριο αυτό το πρόγραμμα της Δ.U.U., το άμεσο εκπαιδευτικό πρόγραμμα, περιλάμβανε τα ακόλουθα σημεία:

«Α. Να επεκταθή η αυτοδιοίκηση. (...) Συμμετοχή των δασκάλων στα εποπτικά συμβούλια, κατώτερα και ανώτερα, και αναδιοργάνωση των συμβουλίων αυτών ως προς τα έργα τους και τη σύνθεση τους, αποκέντρωση και ως προς την οργάνωση και τα προγράμματα των σχολείων, και ως προς την πρόνοια για τα σχολικά χτίρια, τα όργανα και τα μέσα της παιδείας, και ως προς τη βοήθεια και περίθαλψη των παιδιών, είναι τα κύρια σημεία του προγράμματος μας σχετικά με το κεφάλαιο αυτό.

Β. Το εξάχρονο δημοτικό σχολείο να γίνη πραγματικό σε όλο το Κράτος, χωρίς να υπάρχουν παράλληλες τάξεις Μέσης Παιδείας. Η υποχρεωτική φοίτηση για τα έξι χρόνια να γίνη πραγματική σε όλο το Κράτος γι' αγόρια και για κορίτσια. Να οργανωθή υποχρεωτική μετεκπαίδευση και λαϊκή μετεκπαίδευση.

Γ. Να γίνουν νέα προγράμματα των δημοτικών σχολείων σύμφωνα με τις σημερινές κοινωνικές ανάγκες και τις υποδείξεις της επιστήμης. Να προσαρμοστούν τα προγράμματα στις τοπικές ανάγκες και στον οικονομικό χαρακτήρα της χώρας μας (γεωργική εκπαίδευση). Η δημοτική γλώσσα να είναι η μόνη γλώσσα του λαϊκού σχολείου σε όλες τις τάξεις και σε όλα τα μαθήματα. Να δημοσίευση το κράτος αναλυτικές οδηγίες για την εφαρμογή των μεθόδων του σχολείου εργασίας και να οργανωθούν πρότυπα σχολεία εργασίας κατά περιφέρειες, για να μπόρεση να φωτιστή όλο το προσωπικό.

Δ. Να ενισχυθεί η μόρφωση του Κλάδου (...)

Ε. Να οικοδομηθούν υγιεινά διδαχτήρια. Να επιβληθή αναγκαστική απαλλοτρίωση γηπέδων για διδαχτήρια. (...) Να χρησιμοποιηθούν (...τα) κοινοτικά, εκκλησιαστικά και μοναστηριακά χτήματα (...).

ΣΤ. Η δαπάνη του κράτους και των δήμων για την λαϊκή Παιδεία (,..)»34.

Με την υιοθέτηση αυτών των θέσεων μια ομάδα από 12 αντιπροσώπους35 τοπικών συλλόγων, που αποτελούσαν τη συντηρητική αντιπολίτευση, αποχώρησαν, γιατί όπως δήλωσαν διαπίστωσαν «την οριστικήν στροφήν της συνελεύσεως προς τον κομμουνισμόν» και αποσκοπούσαν στο να «συγκροτήσουν "εθνικήν διδασκαλικήν οργάνωσιν" επί βάσεων εγκεκριμένων παρά του ελληνικού λαού και συμφώνων προς τα εθνικάς μας παραδόσεις»36. Οι αντιπρόσωποι αυτοί υποστήριξαν στο Συνέδριο ότι η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση που επιχειρήθηκε από το 1917 «(...) διέπλασεν γενεάν αγραμμάτων και ασυνάρτητων αναρχικών, γενεάν αφιλότιμων υλιστών και κοιλιοδούλων, πόρνων και κυναίδων», και πως η δημοτική γλώσσα «δεν υφίσταται». Στο αίτημα για επιλογή επιθεωρητών από τους δασκάλους απαντούσαν ότι αυτό «ενεφύσησεν άφθονον αέρα εις τας κεφάλας των διδασκάλων» και τη συμμετοχή τους στο εκπαιδευτικό συμβούλιο τη χαρακτήρισαν «αναρχική εκδήλωσιν» που δεν μπορεί να γίνει «λόγω του μειωμένου κύρους των δασκάλων» τη δε μετεκπαίδευση των δασκάλων στο Πανεπιστήμιο τη χαρακτήρισαν «ασύγνωστο μεγαλομανία»37.

Η δύναμη της Δ.Ο.Ε. εκείνη τη στιγμή ήταν 78 σύλλογοι με 5.570 μέλη (3.562 άνδρες και 2.008 γυναίκες).

Η διάσπαση της Δ.Ο.Ε. φαίνεται, όπως επισημαίνει και η «ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ», «είχε προετοιμαστεί από κύκλους καθαρά αντιδραστικούς έξω από την ομοσπονδία». Όπως προκύπτει από σχετική ανακοίνωση της Δ.Ο.Ε. οι αποχωρήσαντες «ανέμειξαν το υπουργείον Παιδείας εις σωματειακά ζητήματα»38. 0

Η διάσπαση της Δ.O.E. συμπίπτει με την διάσπαση του «Εκπαιδευτικού Ομίλου»39. Στο περιοδικό «ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ» επισημάνθηκε πως τα γεγονότα στη Δ.Ο.Ε. «παρουσιάζουν κάποιες χαρακτηριστικές αναλογίες με τα γεγονότα, που έγιναν στον Εκπαιδευτικό Όμιλο», και πως η απόσχιση των 12 αντιπροσώπων συνέπεσε με τη δημοσίευση της απόσχισης των 44 μελών του «Εκπαιδευτικού Ομίλου» (8 Μάη).

Τις αποχωρήσεις στη Δ.Ο.Ε. και στον «Εκπαιδευτικό Όμιλο» θα στηρίξουν μια σειρά εφημερίδες και περιοδικά: «Σκριπ», «Ελληνική» «Εστία», «Νέα Ημέρα», «Καθημερινή», «Εσπερινή», «Εμπρός», «Ερμής» «Ελληνικά Γράμματα». Τη συνδρομή της θα καταθέσει και η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας ζητώντας από το υπουργείο παιδείας να «λάβη τα προσήκοντα αποτελεσματικά μέτρα όπως παταχθή» η δράση των μεταρρυθμιστών»40.

Στο θ' Συνέδριο της Δ.Ο.Ε. όταν συζητούνταν το θέμα της «αγροτικής εκπαίδευσης» θα πάρουν μέρος ως εισηγητές ο Αλ. Παπαναστασίου (υπουργός γεωργίας), ο Κ. Σωτηρίου, ο Δ. Γληνός που μίλησε με θέμα «Γεωργικός πολιτισμός και Γεωργική Παιδεία». Σύντομα ο «Εκπαιδευτικός Όμιλος» θα δεχθεί στην «Εταιρία Κοινωνικών Επιστημών» τους αντιπροσώπους της Δ.Ο.Ε. ενώ ο Δ. Γληνός μίλησε με θέμα «Η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση και ο δάσκαλος» (7.5.1927)41. Στις 20 και 21 Ιουλίου ο Γληνός θα μιλήσει στο συνέδριο της Ο.Λ.Μ.Ε., («Η οργάνωση της Ελληνικής Παιδείας» και «Η διοίκηση της Ελληνικής Παιδείας»)41.

Σύντομα το υπουργείο εθνικής οικονομίας  -  το οποίο χειριζόταν και τα εργατικά προβλήματα42   -  με το επιχείρημα ότι η διοίκηση έκανε δαπάνες που δεν ήταν σύμφωνες με τις αποφάσεις του θ' Συνεδρίου, την κήρυξε έκπτωτη και εγκατέστησε προσωρινή επιτροπή, θα ακολουθήσει η δίμηνη απόλυση της διοίκησης της Ο.Λ.Μ.Ε., γιατί «είχε διαμαρτυρηθεί για τον παράνομο καταρτισμό σε σώμα του εκπαιδευτικού συμβουλίου»43 και η κλήση της διοίκησης της Δ.Ο.Ε. σε απολογία γιατί διαμαρτυρήθηκε γι' αυτό το διωγμό.

Το Δεκέμβριο του 1927 συνήλθε το Γ Συνέδριο της Δ.Ο.Ε. το οποίο επανεξέλεξε την απολυμένη διοίκηση και ενέκρινε τις ενέργειες αυτής της διοίκησης.

Οι επιθέσεις εναντίον της Δ.Ο.Ε. και η διάσπαση της θα πρέπει να ενταχθεί στις επιθέσεις εναντίον των δημοτικιστών που θα ενταθούν μετά τη διάσπαση του «Εκπαιδευτικού Ομίλου». Η Δ.Ο.Ε. από το 1925 φαίνεται να αποτελεί βασικό σύμμαχο της ριζοσπαστικής μερίδας των δημοτικιστών. Ο προσανατολισμός της προς το σοσιαλιστικό κίνημα και η συμμετοχή της στο δημοσιοϋπαλληλικό κίνημα, που από το 1927 αρχίζει να συντονίζεται με το εργατικό44, τη θέτουν στο στόχαστρο της αντεργατικής και αντικομμουνιστικής εκστρατείας. Η τελευταία, το 1927, θα κορυφωθεί με την παραπομπή σε δίκη εννιά κομμουνιστών βουλευτών45. Οι διασπαστικές ενέργειες που θ' αρχίσουν από το 1925 θα κορυφωθούν με τη διάσπαση της Γ.Σ.Ε.Ε. στο Δ' Συνέδριο το 1928, που «είχε αποφασιστεί από τους συντηρητικούς πολύ πιο πριν»46, αφού μεσολάβησαν διαγραφές σωματείων και διασπάσεις47.

Οι διασπαστικές ενέργειες και οι διαγραφές στο εργατικό κίνημα έγιναν από τη συμμαχία συντηρητικών ρεφορμιστών σοσιαλιστών σε βάρος των κομμουνιστών και της «αριστερής παράταξης», πράγμα που δεν συνέβει στη Δ.Ο.Ε. Η αποσχισθείσα ομάδα της Δ.Ο.Ε. δημιούργησε τη «Νέα Διδασκαλική Ομοσπονδία»48 με πρόεδρο τον Γ. Γιαννικόπουλο49 και γραμματέα Σ. Λότση και δημοσιογραφικό όργανο το περιοδικό «ΕΡΜΗΣ» του Αντ. Καραγιάννη. Η «Νέα Ομοσπονδία» δεν μπόρεσε να εξασφαλίσει παρά ελάχιστους τοπικούς δασκαλικούς συλλόγους, «μόνο δυοτρεις σύλλογοι αποσπαστήκανε πραγματικά από την (Δ.Ο.Ε.)», όπως σημειώνει η «ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ». Γρήγορα η «Νέα Ομοσπονδία» υποχρεώθηκε σε συνεργασία, για ορισμένα θέματα, κυρίως μισθολογικά, με τη Δ.Ο.Ε. Η «Νέα Δ.Ο.Ε.» θα διατηρηθεί μέχρι το 1930 και θα στηριχτεί από τον υπουργό Νικολούδη50.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1. Για την ίδρυση της Γ.Σ.Ε.Ε. βλ.

 - ΜΠΕΝΑΡΟΠΑΣ ΑΒΡ., οπ. π., σ.σ. 116 κ.εξ.

 - ΕΛΕΦΑΝΤΗΣ ΑΓ., οπ. π., σ.σ. 41 κ.εξ.

2. Για την Ο.Λ.Μ.Ε. βλ.  -  ΝΙΚΑΣ Αθ., Το συνδικαλιστικό κίνημα των καθηγητών μέσης εκπαίδευσης (O.A.Μ.Ε.), Αθήνα 1983, σ.σ. 3031.

3.  -  ΒΑΛΣΑΜΟΠΟΥΛΟΣ Ν., οπ. π., σ. 65.

 - ΚΑΤΣΑΝΤΩΝΗΣ Γ., οπ. π., σ. 25.

4. Παναγής Δημητράτος: Δάσκαλος στον Αγκώνα Κεφαλονιάς. Μετά τη δολοφονία του Μ. Αντύπα ήρθε στην Αθήνα και μετέχει δραστήρια στο σ.κ. των δασκάλων και το 1911 εντάσσεται στο Σοσιαλιστικό Κέντρο του Ν. Γιαννιού. Σύντομα θα έρθει σε σύγκρουση μαζί του και θα διαγραφεί, θα προσχωρήσει στις οργάνωσες του Πλ. Δρακούλη, «Σύνδεσμος των Εργατικών Τάξεων της Ελλάδος» και «Ελληνικό Σοσιαλιστικό Κέντρο». Το 1914 ιδρύει τη «Σοσιαλιστική Ένωση Αθήνας» και εκδίδει την εφημερίδα «Οργάνωσις». Σύντομα συνδέθηκε με τη «Φεντερασιόν» της Θεσσαλονίκης. Το 1917 θα βγάλει την εφημερίδα «Εργατικός Αγων» ως όργανο του υπό ίδρυση «Σοσιαλιστικού Κόμματος Ελλάδος».

Υποψήφιος στην Καβάλα, στις εκλογές της 31ης 5. 1915, με την υποστήριξη της Σοσιαλιστικής Νεολαίας. Συμμετείχε στη συνδιάσκεψη των σοσιαλιστών των συμμαχικών χωρών στο Λονδίνο (20.2.1918). Συμμετείχε στις συνδιασκέψεις των σοσιαλιστικών ομάδων και των συνδικαλιστικών οργανώσεων (1918) που οδήγησαν στην ίδρυση του Σ.Ε.Κ.Ε. και της Γ.Σ.Ε.Ε. Μέλος της Κ.Ε. του Σ.Ε.Κ.Ε. (1919-1922) και γραμματέας του από 23.5.1919 ως 5.4.1920. Στην Α' Συνδιάσκεψη του Σ.Ε.Κ.Ε. (Φεβρουάριος 1922) θα υποστηρίξει τη «μακρά νόμιμη ύπαρξη». Το 1924 με την ανοιχτή κομματική κρίση θα συμμετάσχει στη «Νέα Εποχή» του Αβρ. Μπεναρόγια. Το 1941 συμμετέχει στην οργάνωση «Δημοκράτης» και αργότερα από ηγετική θέση στο Ε.Α.Μ. Αθήνας. Υπήρξε ταμίας της Δ.Ο.Ε. (1924-25), Γ. Γραμματέας (1930-31), και από τους επικεφαλείς της παράνομης Δ.Ο.Ε. της Κατοχής. Εκτελέστηκε το 1944.

5. ΜΠΕΝΑΡΟΠΑΣ ΑΒΡ., Η πρώτη σταδιοδρομία του Ελληνικού προλεταριάτου, ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΟΛΚΟΣ, Αθήνα 1975, σ.σ. 107-108.

6. ΕΛΕΦΑΝΤΗΣ ΑΓ., Η επαγγελία της αδύνατης επανάστασης. Κ.Κ.Ε. και αστισμός στον μεσοπόλεμο, ΘΕΜΕΛΙΟ, Αθήνα 1979, σ. 364.

7. ΑΝΔΡΕΟΥ ΑΠ., θέματα εκπαιδευτικής πολιτικής της νεοελληνικής εκπαίδευσης, Α.Π.Θ.Π.Τ.Δ.Ε., Θεσσαλονίκη 1988, σ.σ. 24-25.

8. ΒΑΛΣΑΜΟΠΟΥΛΟΣ Ν., οπ. π., σ. 89.

 - ΚΑΤΣΑΝΤΩΝΗΣ Γ., οπ. π., σ. 53.

Σχετικά με τις απόψεις για το «επιθεωρητικό» των συντηρητικών βλ. περ. «ΕΡΜΗΣ», φυλ. 288 14.1.1928, 291 4.2.1928, 294 25.2.1928, 301 14.4.1928, 304 5.5.1928, 328 20.10.1928, 329 27.10.1928, 313 10.11.1928, 332 17.11.1928, 340 12.1.1929,344 9.2.1929.

9. Νόμος 2857 1922, Ε.τ.Κ., τ.Α', Φ. 133 1.8.1922 και Β.Δ. της 24.9.1922.

10. Για τη μετεκπαίδευση βλ. ΑΝΔΡΕΟΥ ΑΠ., Η μετεκπαίδευση των δασκάλων

στο Πανεπιστήμιο Αθηνών (1922-1964), ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΣΥΜΠΟΣΙΟΥ: ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ: ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΕΙΑ. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ, (1987).

11. Ελ. Στεργιοπούλου: Απόφοιτη της Φιλεκπαιδευτικής Αθηνών (1914), δασκάλα σε Δημοτικό Σχολείο θηλέων στον Πειραιά, φοίτησε στην Πανεπιστημιακή μετεκπαίδευση (1924-1926), μέλος το Δ.Σ. της Δ.O.E. (1923-1924).

12. Κάρμας Κ. Μέλος του Δ.Σ. της Δ.O.E. (1923-1924).

13. Ράικος Χρ.: Γραμματέας του Δ.Σ. της Δ.Ο.Ε. (1922-1924), πρόεδρος (1933-1935).

14. Τα τεύχη της ΑΥΓΗΣ που έχουν εντοπιστεί είναι: Αριθ. 1 1.12.1923, σ. 8, 2 15.12.1923, σ. 8, 4 15.1.1924, σ. 8 5 1.2.1924, 6 15.2.1924, σ. 8, 8 15.3.1924, σ. 8, 1518 Ιούλιος Αύγουστος 1924, σ. 32. Από τα τεύχη που δεν έχουν εντοπιστεί υπολογίζουμε την ακόλουθη σειρά 3 1.1.1924, 7 1.3.1924, 9 1.4.1924, 10 15.4.1924, 11 1.5.1924, 12 15.5.1924, 13 1.6.1924, 14 15.6.1924. Δεν γνωρίζουμε ποιο είναι το τελευταίο τεύχος της ΑΥΓΗΣ.

15. Ρουχωτάς Αρ.: πρόεδρος του Δ.Σ. της Δ.ΟΕ. (1925-1926, 1930-1931), αιρετός εκπρόσωπος στο κεντρικό συμβούλιο 1927, 1928-1929, 1936, συνεργάτης της «Εκπαιδευτικής Πράξης» του Δ. Γληνοί), φοίτησε στην Πανεπιστημιακή μετεκπαίδευση (1922-1924).

16. Στο πρώτο φύλλο είχαν γράψει όλα τα μέλη της διοίκησης της Δ.Ο.Ε.: Ο απολογισμός μας (Ε. Δρόσος)  -  Πολιτεία και δημοδιδάσκαλος (Ν. Προκοπίδης)  - Προς τις δασκάλες (Ελ. Ρεπούλη)  -  Δύο μέτρα και δύο σταθμά (Π. Δημητράτος)  - Δασκαλικοί βαθμοί (Κ.Σ. Δραγώτης).

17. Βλ.  -  ΚΑΤΣΑΝΤΩΝΗ Γ., οπ. παρ., σ. 28.

 - ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΚΟ ΒΗΜΑ, αριθ. 1 15.8.1924, σ. 2 και σ. 4.

 - ΑΥΓΗ, αριθ. 1518 Ιούλιος Αύγουστος 1924, σ. 2.

18. ΓΛΗΝΟΣ Δ., Το ζήτημα του μισθού των δασκάλων (11.8.1924, επιστολή) στην εφημερίδα «Δημοκρατία», αναδημοσιευμένη στην ΑΥΓΗ, αριθ. 1518 Ιούλιος Αύγουστος 1924, σς. 24.

19. ΒΑΛΣΑΜΟΠΟΥΛΟΣ Ν., οπ. παρ., σ. 68, αναδημοσίευση από το «Διδασκαλικό Βήμα».

20. ΒΑΛΣΑΜΟΠΟΥΛΟΣ Ν., οπ. παρ., σ. 68.

21. «ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΚΟ ΒΗΜΑ» φυλ. της 1.1.1925. Αποσπάσματα δημοσιεύοναι στα:

 - ΚΑΤΣΑΝΤΩΝΗΣ Γ., οπ. παρ., σ.σ. 2931.

 - ΒΑΛΣΑΜΟΠΟΥΛΟΣ Ν., οπ. παρ., σ.σ., 7175.

 - περ. «ΕΡΜΗΣ», φυλ. 132 17.1.1925, σ.σ. 67 όπου και σχόλια, σ.σ. 78.

Από τα σχόλια του «ΕΡΜΗ» φαίνεται η πολιτική συγγένεια των εκπροσώπων της συντηρητικής παράταξης με το Συντηρητικό Κόμμα και το Κόμμα των Ελευθεροφρόνων.

22. «ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΚΟ ΒΗΜΑ» φυλ. της 19.7.1925, και 7.6.1925 (ως εισήγηση).

23. Για το «Εθνικόν Συνέδριον» βλ.:

 - ΚΑΤΣΑΝΤΩΝΗΣ Γ., οπ. παρ. σ.σ. 3840.

 - ΒΑΛΣΑΜΟΠΟΥΛΟΣ Ν., οπ. παρ., σ.σ. 77-79.

 - ΔΗΜΑΡΑΣ ΑΛ., οπ. παρ., τομ. Β' σ.σ. 143-145, μγ'μβ'.

 - Εφημερίδα «ΕΜΠΡΟΣ», φυλ. της 25.5.1925.

 - Εφημερίδα «ΠΟΛΙΤΕΙΑ», φυλ. της 26.4.1925.

 - Εφημερίδα «ΕΘΝΟΣ», φυλ. της 24.4.1925.

 - Εφημερίδα «ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ», φυλ. της 26.4.1925.

 - Εφημερίδα «ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΛΟΓΟΣ», φυλ. της 26.4.1925.

 - Εθνικόν Συνέδριον, πρακτικά Γενικών Συνελεύσεων  -  Ψυφίσματα, τ. Α', Αθήνα 1925.

24.  -  Εφημερίδα «ΕΜΠΡΟΣ», φυλ. της 25.5.1925, σ. 1.

 - Εθνιπόν Συνέδριον, οπ. παρ.

25.  -  «ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΚΟ ΒΗΜΑ», φυλ. της 14.5.1925.

 - ΚΑΤΣΑΝΤΩΝΗΣ Γ., οπ. παρ., σ.σ. 4044.

 - ΒΑΛΣΑΜΟΠΟΥΛΟΣ Ν., οπ. παρ., σ.σ. 79-81.

26.  -  ΔΗΜΑΡΑΣ ΑΛ., οπ. παρ., τομ. Β', σ.σ. μγ', 141-143, 145-151.

 - ΦΡΑΓΚΟΥΔΑΚΗ Α., οπ. παρ., σ.σ. 73-76.

27.  -  KOUSOULAS G., Revolution and Defeat  -  The History of the Greek Communist Party, OXFORD UNIVERSITY PRESS, London, 1965, s. 17.

28. ΛΙΒΙΕΡΑΤΟΣ Δ., Κοινωνικοί αγώνες στην Ελλάδα (1923-27), ΚΟΜΜΟΥΝΑ, Αθήνα 1985, σ.σ. 158-159.

29. ΔΑΦΝΗΣ ΓΡ., Η Ελλάς μεταξύ των δύο πολέμων, ΙΚΑΡΟΣ, Αθήναι 1955, σ. 271.

30. ΛΙΒΙΕΡΑΤΟΣ Δ., οπ. παρ., σ. 177.

31. ΘΕΟΣ Κ., Τα ελληνικά συνδικάτα στην πάλη ενάντια στο φασισμό και για την ανεξαρτησία τους, Εκδ. «ΕΡΓΑΤΙΚΗΣ», Αθήνα 1947, σ. 6.

32.  -  ΚΑΤΣΑΝΤΩΝΗΣ Γ., οπ. παρ., σ.σ. 46-47.

 - ΒΑΛΣΑΜΟΠΟΥΛΟΣ Ν., οπ. παρ., σ. 87.

33.  -  Χρονικό του αγώνα (1878-1951), Έκδοση της Κ.Ε. Κ.Κ.Ε., (Επανέκδοση), Αθήνα 1975, σ. 24.

 - ΖΙΟΥΤΟΣ Γ., Χρονικό 1918-1944, ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ, φυλ. 31-32 Οκτώβρης Νοέμβρης 1944, σ. 19.

34.  -  «ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΚΟ ΒΗΜΑ» φυλ. της 26.6.1927.

 - Αναδημοσιευμένο στο περιοδικό «ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ» φυλλάδιο 9ο -10ο Μάης-Ιούνης 1927, σ.σ. 572-573.

- Οι τίτλοι του προγράμματος αυτού δημοσιεύονται στα ΚΑΤΣΑΝΤΩΝΗΣ Γ., οπ. παρ., σ.σ. 5152, ΒΑΛΣΑΜΟΠΟΥΛΟΣ Ν., οπ. παρ., σ.σ. 8788.

35. Πρόκειται για τους: Παπαευγενίου Π. (Θεσσαλονίκη), Γυπάκη Χ. (Χανιά), Ηλιακάκη Π. (Ρέθυμνο), Οικονομίδη Κ. (Λακωνία), Τουρνά Ι. (Λακεδαίμονα), Ρογδιανό Ι. (Κομοτηνή), Καρτάλη Αθ. (Φιλιατρά), Ραβάνο Ε. (Άρτα), Λότση Σ. (Λαγκαδά), Παπαδημητρίου (Αιγιαλεία), Γεωργακόπουλο Χρ. (Μεσολόγγι), Κωνσταντάκη (Σητεία).

36.  -  περ. «ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ», φυλλάδιο 9ο10ο Μάης Ιούνης 1927, σ. 572.

 - ΒΑΛΣΑΜΟΠΟΥΛΟΣ Ν., οπ. παρ., σ.σ. 8889.

 - ΚΑΤΣΑΝΤΩΝΗΣ Γ., οπ. παρ, σ.σ. 5253.

37.  -  ΚΑΤΣΑΝΤΩΝΗΣ Γ., οπ. παρ., σ.σ. 5354.

 - ΒΑΛΣΑΜΟΠΟΥΛΟΣ Ν., οπ. παρ., σ. 89.

 - ΚΑΡΑΠΑΝΝΗΣ ΑΝΤ., Είμεθα το καθεστώς και όχι η αντιπολίτευσις, περ. «ΕΡΜΗΣ», αριθ. 259 25.6.1927 σ. 113.

38. Σχετικές πληροφορίες και για άλλες παρεμβάσεις βλ. ΙΜΒΡΙΩΤΗ P., Άριστος Οιωνός, ΔΙΟΓΕΝΗΣ, Αθήνα 1974, σ.σ. 2829.

39. Σχετικά βλ.

 - περ. «ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ», φυλλάδιο 9ο -10o Μάης Ιούνης 1927, σ.σ. 567-571.

 - ΔΗΜΑΡΑΣ ΑΛ., οπ. παρ., τομ. Β', σ.σ. 151-153.

 - ΣΩΜΕΡΙΤΗΣ ΣΤ., Η μεγάλη καμπή, μέρος α', ΟΛΚΟΣ, Αθήνα 1974, σ.σ. 185-202.

 - ΦΡΑΓΚΟΥΔΑΚΗ Α., οπ. παρ.,

40. Εφημερίδα «ΠΡΩΙΑ», φυλ. της 8.6.1927.

41. Περιοδικό ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ, φυλλάδιο 4ο Δεκέμβρης 1927, σ. 190.

42. ΛΕΟΝΤΑΡΙΤΗΣ Γ., Το Ελληνικό Εργατικό κίνημα και το αστικό κράτος, 1910-1920 στο Μελετήματα γύρω από τον Βενιζέλο και την εποχή του, ΦΙΛΙΠΠΟΤΗΣ, Αθήνα 1980, σ. 54.

43. ΚΑΤΣΑΝΤΩΝΗΣ Γ., οπ. παρ., σ. 59.

44. ΛΙΒΙΕΡΑΤΟΣ Δ., Κοινωνικοί αγώνες στην Ελλάδα (1927-1931), ΚΟΜΜΟΥΝΑ, Αθήνα 1987, σ. 30, 68.

45.  -  ΛΙΒΙΕΡΑΤΟΣ Δ., οπ. παρ., Αθήνα 1987, σ.σ. 29-30.

 - ΣΤΑΥΡΙΔΗΣ ΕΛ., Τα παρασκήνια του Κ.Κ.Ε., Εφ. ΕΘΝΟΣ, Αθήνα 1951, σ.σ. 434-445.

46.  -  ΛΙΒΙΕΡΑΤΟΣ Δ., οπ. παρ., Αθήνα 1987, σ.σ 69-73.

 - ΤΟΥΡΝΟΠΟΥΛΟΣ Λ., Η ιστορία της διάσπασης του συνδικαλιστικού κινήματος, Εφημ. «ΕΡΓΑΤΙΚΗ ΠΑΛΗ» φυλ. της 24.3.1947.

47. ΛΙΒΙΕΡΑΤΟΣ Δ., οπ. π. Αθήνα 1987, σ. 73

 - ΤΟΥΡΝΟΠΟΥΛΟΣ Λ., όπ. π.

48. Περ. «ΕΡΜΗΣ» φυλ. 329 27.10.1928, σ. 551.

49. Ο Γ. Γιαννικόπουλος μπορεί να ήταν ο ίδιος που συμμετείχε στη Χριστιανοσοσιαλιστική κίνηση «Αρμαγεδών» του 1896 που αργότερα στράφηκε στο «φιλοσοφικό χριστιανισμό» μυστικισμό. Ο ίδιος πρέπει να είχε διευθύνει την εφημερίδα «ΝΕΟΣ ΚΟΣΜΟΣ» που έβγαινε στην Πάτρα.

50. Εφημ. «ΠΟΛΙΤΕΙΑ» φυλ. 15.5. 1928.

 
< Προηγ.   Επόμ. >
Θέσεις, τριμηνιαία επιθεώρηση, 39ο έτος (1982-2021), εκδόσεις Νήσος, (Σαρρή 14, 10553, Αθήνα, τηλ-fax: 210-3250058)
Το περιεχόμενο διατίθεται ελεύθερα για μη εμπορικούς σκοπούς, υπό τον όρο της παραπομπής στην αρχική του πηγή