Γράμμα στις Θέσεις Εκτύπωση
Τεύχος 4, περίοδος: Ιούλιος - Σεπτέμβριος 1983


Γράμμα στις θέσεις

Είναι φανερό ότι ο συνεργάτης σας Ηλίας Ίωακείμογλου, διακατεχόταν από τη σφοδρή επιθυμία να γράψει κάτι εναντίον του εργατισμού, πολύ καιρό πριν διάβασει το άρθρο μου.

Έτσι, είναι φυσικό, το αντικείμενο του άρθρου μου να τον αφήσει αδιάφορο. Διαλέγει από τις 17 σελίδες του τις 3 που τον ενδιέφεραν, τις απομονώνει απ' τις υπόλοιπες και λέει τα δικά του.

Το άρθρο του θα μπορούσε να γραφεί χωρίς να έχει προηγηθεί το δικό μου. Είναι κριτική του εργατισμού και όχι της άποψής μου.

Δεν είμαι εργατιστής για να αναλάβω την υπεράσπιση του εργατισμού. Η μόνη μου σχέση μ' αυτόν είναι το ότι προσπάθησα να αξιοποιήσω μερικές προτάσεις από ένα βιβλίο του NEGRI για λογαριασμό της δικής μου επιχειρηματολογίας η όποια, σωστή η λάθος, δεν είναι πάντως «δανεισμένη» από πουθενά. Μια κατηγορία για εκλεκτικισμό θα ήταν ίσως θετική και συζητήσιμη. Όμως, όπως είπαμε, άλλο είναι το πρόβλημα του Η.Ι. Έτσι, η κριτική του καταλήγει να μη με άφορα στο μεγαλύτερο μέρος της.1 Δυστυχώς, ούτε καμιά συζήτηση προωθείται μια και, όπως σε κάθε αντίδραση πιστού, ο προβληματισμός πάνω σ' ότι θεωρείται ήδη απαντημένο, ξορκίζεται με την ακούραστη επανάληψη της δεδομένης απάντησης.

"Όμως, όσοι αρέσκονται σε νιαουρίσματα - νανουρίσματα του τύπου: «δεν πρέπει να φοβόμαστε τη λέξη κρίση του μαρξισμού», ίσως χρειασθεί κάποτε να διευκρινίσουν ον εννοούν τίποτα περισσότερο από το «γρηγορείτε και προσεύχεστε».

Δεν μπορώ να μη θυμηθώ τον André Breton: «η φυλακή μας είναι φτιαγμένη από τα βιβλία που αγαπήσαμε.

Σ. Δρόσος

1. Από τις παρατηρήσεις που με αφορούν, αυτή της σελίδας 94 είναι σωστή. Το λάθος μου, βέβαια δεν άφορα άποψη αλλά έκφραση. Ωστόσο δεν παύει να είναι λάθος.

Η παρατήρηση της σελίδας 93 είναι απλή και καθαρή διαστρέβλωση. Η φράση μου «η αξία που πληρώνεται ο εργάτης για την εργασία που προσέφερε, δεν μπορεί να είναι ίση με την αξία που παρήγέ (θέσεις 1, σελ. 121), έχει κοπεί στη μέση Έτσι ώστε να σημαίνει το αντίθετο! 'Ορθοδοξίας διαπιστευτήρια.

Κατά τα άλλα δεν έχω να προσθέσω τίποτα σ' όσα ήδη έγραψα μια και κανένα νέο στοιχείο δεν μπαίνει στη συζήτηση.

Σχετικά με το γράμμα του Σάκη Δρόσου:

Χρησιμοποίησα στο άρθρο μου μόνο ένα τμήμα της φράσης του Σ.Δ.: «η αξία που πληρώνεται ο εργάτης για την εργασία που προσέφερε, δεν μπορεί να είναι ίση με την αξία που παρήγέ. Τώρα θα την χρησιμοποιήσω ολόκληρη: Εάν ο εργάτης πληρώνεται για την εργασία που προσέφερε όπως λέει ο Σ. Δ., και αν δεχτούμε ότι ισχύει ο νόμος της αξίας, τότε πληρώνεται αναγκαστικά με την αξία που παρήγε. Συγκρίνατε. Ξαναγυρνάω στο πρώτο μισό της φράσης του: Ο εργάτης δεν είναι δυνατό να πληρώνεται για την εργασία που προσέφερε επειδή η εργασία, αν δεχτούμε ότι ισχύει ο νόμος της αξίας, δεν είναι δυνατό να έχει αξία: δεν είναι δυνατό να έχει σαν μέτρο τον εαυτό της, η όπως λέει ο Σ.Δ. «είναι μη μέγεθος, μη αξία, μη μετρήσιμο». Μισή η ολόκληρη η φράση του Σ.Δ. σημαίνει το ίδιο πράγμα: ότι ο νόμος της αξίας δεν ισχύει. Ο εργάτης δεν πουλά την εργατική του δύναμη, αλλά προσφέρει εργασία σε μια σχέση «άνισης ανταλλαγής».

Για τα υπόλοιπα που ανάφερα στο γράμμα του, μπορούν να κρίνουν οι αναγνώστες.

Ηλίας Ίωακείμογλου

 
< Προηγ.
Θέσεις, τριμηνιαία επιθεώρηση, 39ο έτος (1982-2021), εκδόσεις Νήσος, (Σαρρή 14, 10553, Αθήνα, τηλ-fax: 210-3250058)
Το περιεχόμενο διατίθεται ελεύθερα για μη εμπορικούς σκοπούς, υπό τον όρο της παραπομπής στην αρχική του πηγή