Ο Λένιν και ο κρατικός καπιταλισμός*
του Θόδωρου Σταυρόπουλου

Εισαγωγή

1. Το καπιταλιστικό σύστημα έγινε γνωστό και κυριάρχησε στη νεώτερη και σύγχρονη ιστορία με δύο διαφορετικές μορφές:

ΠΡΩΤΟΝ: Με τη μορφή του ιδιωτικού φιλελεύθερου καπιταλισμού, και

ΔΕΥΤΕΡΟΝ: Με τη μορφή του κρατικού ολοκληρωτικού καπιταλισμού.

Η πρώτη του μορφή σχηματίστηκε μεσ' από την γένεση και ανάπτυξη του εμπορικού καπιταλισμού από τον 13ο αιώνα της χρονολογίας μας, επιβάλλεται και εμπεδώνεται με τις αστικές επαναστάσεις από τον 17ο μέχρι και τον 19ο αιώνα, και αυτομεταμορφώνεται σε βιομηχανικό καπιταλισμό μεσ' από την ιστορική διαδικασία της πρωταρχικής συσσώρευσης του κεφαλαίου και της διευρυνόμενης καπιταλιστικής αναπαραγωγής με αφάνταστη καταπίεση, εκμετάλλευση και βία.

Αυτή η ιστορική πορεία έγινε στο όνομα του αγώνα εναντίον του μεσαίωνα και της απολυταρχίας, και υποτίθεται υπέρ του διαφωτισμού και της Δημοκρατίας.

Όμως με την κυριαρχία του ο φιλελεύθερος καπιταλισμός, καταλύει τη Δημοκρατία των μεγάλων αστικών επαναστάσεων, και μεσ' από περιπετειώδη πορεία δικτατοριών, πολέμων, φασισμών, και ναζισμών καταλήγει στη σημερινή ολιγαρχική αντιδημοκρατική μορφή του πολιτεύματος της φιλελεύθερης ολιγαρχίας.

2. Το σύστημα του κρατικού ολοκληρωτικού καπιταλισμού ανεδύθη μεσ' από την αιματηρή διαδικασία της γραφειοκρατικής σταλινικής αντεπανάστασης στην Ε.Σ.Σ.Δ. που κατέπνιξε στο αίμα της προλεταριακή σοσιαλιστική Επανάσταση του 19171921 στην παλιά Τσαρική Ρωσία.

Όμως η ιδεολογική μήτρα και το πολιτικό εργαστήρι του κρατικού ολοκληρωτικού καπιταλισμού διαμορφώνεται πολύ πριν από την επανάσταση του Οκτώβρη με τη θεωρία, και την πρακτική του λενινισμού και του κόμματος των μπολσεβίκων.

Ο Λένιν υπήρξεν ο συστηματικότερος θεωρητικός απολογητής, ο πολιτικός προγραμματιστής, και ο οργανωτικός εμπνευστής του συστήματος του κρατικού ολοκληρωτικού καπιταλισμού.

Όμως αυτή η ιστορική τραγωδία των εργαζομένων τάξεων, δηλαδή η ιστορική εμπέδωση και κυριαρχία εναντίον τους του κρατικού ολοκληρωτικού καπιταλισμού, συντελέστηκε στο όνομα του σοσιαλισμού, της δημοκρατίας των συμβουλίων και της άμεσης δημοκρατίας των παραγωγών-πολιτών.

Αρχιτέκτονας αυτής της ιστορικής αντινομίας είναι ο Λένιν.

Ο Λένιν, η εξουσία και ο κρατικός καπιταλισμός

Προχωρώντας στην ανάπτυξη του θέματος θεωρώ αναγκαίο να προσδιορίσω την έννοια «κρατικός καπιταλισμός».

Ως «κρατικό καπιταλισμό» ορίζω το κοινωνικοπολιτικό σύστημα, το οποίο συντίθεται από τα εξής δεδομένα:

α) Κρατικοποίηση της οικονομίας, δηλαδή συγκέντρωση όλων των μέσων παραγωγής, της κυκλοφορίας και της πίστης στα χέρια του κράτους, μοναδικού ιδιοκτήτη, οργανωτή και προγραμματιστή των παραγωγικών δυνάμεων και της κοινωνικής παραγωγής.

Η συγκέντρωση στα χέρια του κράτους - μοναδικού εργοδότη της κοινωνίας της εξουσίας πάνω στην εργασιακή δραστηριότητα των εργαζομένων. Η βαρύτατη οικονομική εκμετάλλευση των εργαζομένων με το σύστημα της γενικευμένης μισθωτής δουλειάς.

Η διεύθυνση και διαχείριση της οικονομίας από το κράτος, η συγκέντρωση και η κεφαλαιοποίηση της παραγόμενης υπεραξίας και η πραγματοποίηση της διευρυνόμενης αναπαραγωγής από το κράτος.

β) Στο επίπεδο της πολιτικής λειτουργίας της κοινωνίας, ο κρατικός καπιταλισμός χαρακτηρίζεται από την ολοκληρωτική συγκέντρωση της πολιτικής εξουσίας στα χέρια του ενός και μοναδικού κυβερνώντος κόμματος, και δϊ αυτού στα χέρια του κράτους. Και οι δύο αυτοί παράγοντες, το ένα και μοναδικό κυβερνών κόμμα και το κράτος έχουν συγκεντρώσει και ασκούν το μονοπώλιο της πολιτικής εξουσίας.

. Το σύνολο των δημόσιων λειτουργιών του κράτους, δηλαδή η νομοθετική, η δικαστική και η εκτελεστική είναι υποταγμένες στις ανώτατες επιταγές και αποφάσεις της κυβέρνησης και διέπονται απόλυτα από την μοναδική και κυρίαρχη πολιτική και ιδεολογική εξουσία του ενός και μόνου κυβερνώντος κόμματος. Έτσι στο καθεστώς του κρατικού καπιταλισμού η κοινωνία είναι απόλυτα υποταγμένη στην ολοκληρωτική κρατική και κομματική εξουσία που έχει συγκεντρώσει στα χέρια της και ασκεί μονοπωλιακά, εξουσιαστικά και προς όφελος της κυριαρχίας της κρατικής κομματικής ιδεολογικής και τεχνοκρατικής γραφειοκρατικής τάξης, το ΣΥΝΟΛΟ των κοινωνικών λειτουργιών, την οικονομική, την πολιτική, την ιδεολογική εξουσία.

Στο καθεστώς του κρατικού καπιταλισμού η μονοπωλιακή ιδεολογική εξουσία του κράτους και του μοναδικού κυβερνώντος κόμματος δημιουργεί το τσιμεντένιο ψυχολογικό υπόβαθρο τυφλής υποταγής των μελών και των οπαδών, των συνδικάτων, των συνεταιρισμών, των συλλόγων, όλων των κοινωνικών οργανισμών στις ανώτατες επιταγές του ιδεολογικού και πολιτικού φορέα της εξουσίας του κόμματος και της Διεθνούς. Στην περίπτωση του Λένιν και της Ε.Σ.Σ.Δ. τα πάντα πρέπει να υποτάσσονται στις ανώτατες επιταγές του κομμουνιστικού κόμματος και της κομμουνιστικής Διεθνούς.

Το ειδικό βάρος του Λένιν και η συνεισφορά του στην οικοδόμηση του κρατικού καπιταλισμού

Από τα πρώτα χρόνια της παρέμβασης του, ο Λένιν, στο κίνημα της ρωσικής και της διεθνούς σοσιαλδημοκρατίας αγωνίστηκε με συνέπεια για την επιβολή στο ρωσικό και στο διεθνές εργατικό κίνημα ενός πολιτικού συστήματος αυταρχισμού, δικτατορίας και ολοκληρωτισμού. Η δομή και η συγκρότηση του κατ' αυτόν «επαναστατικού» κόμματος του προλεταριάτου, είναι συγκεντρωτική, ιεραρχική, κάθετη και γραφειοκρατική.

Απέναντι στην κριτική κι ελεύθερη αντίληψη του Μαρξ για τον πολιτικό αυτοκαθορισμό και την αυτοκυβέρνηση των εργαζομένων παραγωγών πολιτών ο Λένιν αντιπαραθέτει τη συντηρητική γραφειοκρατική θεωρία του περί «Κόμματος πρωτοπορίας του προλεταριάτου» φορέα της επαναστατικής θεωρίας και οδηγού της πράξης για την κατάληψη και το δυνάμωμα της εξουσίας, σε αντίθεση προς τη θέση του Μαρξ και ιδίως της Ρόζας Λούξεμπουργκ για την κατάλυση και αποδυνάμωση της κρατικής εξουσίας προς όφελος και για την άνοδο του συστήματος της άμεσης δημοκρατίας των παραγωγών πολιτών.

Ο Λένιν επί του θέματος είναι σαφής· δύο κείμενα του είναι διαφωτιστικά· το πρώτο είναι το κείμενο του δικού του σχεδίου για το πρώτο άρθρο του καταστατικού του κόμματος. Το παραθέτω: κατά τον Λένιν:

«Μπορούν να είναι μέλη του κόμματος όλοι εκείνοι οι οποίοι αναγνωρίζουν το πρόγραμμα, υποστηρίζουν υλικά το κόμμα και προσχωρούν σε μία από τις οργανώσεις του».

Η διατύπωση αυτή ελάχιστα διαφέρει από εκείνη του Μάρτωφ, η οποία είναι η ακόλουθη:

«Μπορούν να είναι μέλη του εργατικού σοσιαλδημοκρατικού κόμματος όλοι εκείνοι που αναγνωρίζουν το πρόγραμμα, υποστηρίζουν υλικά το κόμμα και του παρέχουν κανονική προσωπική συνεισφορά υπό τη διεύθυνση μιας από τις οργανώσεις του».

Επί ένα σχεδόν αιώνα οι απολογητές του μεταρρυθμιστικού αναθεωρητισμού απασχόλησαν την πολιτική θεωρία με ένα καθαρά τεχνοκρατικό οργανωτικο-τεχνικό ζήτημα, που αφορά τον τρόπο προσωπικής συμμετοχής του μέλους στην οργάνωση. Είναι αλήθεια ότι η διατύπωση του Λένιν προϋποθέτει ένα κόμμα σφιχτά, στρατιωτικά οργανωμένο, ενώ η διατύπωση του Μάρτωφ δέχεται πιο χαλαρή οργάνωση του κόμματος.

Αυτή όμως είναι μία συζήτηση για τα μέτρα των σχολαστικών φιλισταίων, ή για εκείνους που στην πολιτική ασκούν το επάγγελμα του νυχτοφύλακα των εργαζομένων.

Όμως φιλισταίοι και νυχτοφύλακες κρύβουν με επιμέλεια τα ακόλουθα κεφαλαιώδη ζητήματα.

1. Και ο Λένιν και ο Μάρτωφ είναι σύμφωνοι στην συγκρότηση ενός ιεραρχικού, κάθετα οργανωμένου γραφειοκρατικού κόμματος.

2. Και ο Λένιν και ο Μάρτωφ απαιτούν από τα μέλη να αναγνωρίσουν εκ των προτέρων το πρόγραμμα χωρίς ή έστω και αν δεν έχουν πάρει μέρος στη συγκρότηση του και στην ψήφιση του.

3. Και ο Λένιν και ο Μάρτωφ είναι σύμφωνοι στη μόνιμη και διαρκή διαίρεση της εργασίας μέσα στο κόμμα σε διευθύνουσα κι εκτελεστική, και στο μόνιμο καθεστώς μέσα στο κόμμα των μόνιμα διευθυνόντων και των μόνιμα διευθυνομένων και εκτελεστών, καθώς και των μόνιμα κυβερνώντων και μόνιμα κυβερνομένων στο κράτος.

Ο Λένιν επί του θέματος είναι σαφής: Ισχυρίζεται:

«Εκφράζω κατά ένα απολύτως σαφή τρόπο και προσδιορίζω: ότι επιθυμώ, ότι απαιτώ, το κόμμα, σαν πρωτοπορία της τάξης, να είναι κατά το δυνατόν πιο οργανωμένο, ότι το κόμμα να μη δέχεται παρά τα στοιχεία τα επιδεκτικά ενός μίνιμουμ οργάνωσης. Αντίθετα, ο Άξελροντ συγχέει μέσα στο κόμμα τα οργανωμένα και τα ανοργάνωτα στοιχεία, εκείνους που μπορούν να διευθύνουν κι εκείνους που δεν είναι κατάλληλοι για τη διεύθυνση, τα προχωρημένα στοιχεία κι εκείνους που είναι αδιόρθωτα καθυστερημένοι, διότι οι διορθώσιμοι καθυστερημένοι μπορούν να αποτελέσουν μέρος της οργάνωσης. Ακριβώς, αυτή η, σύγχυση είναι αληθινά επικίνδυνη»1.

Οι τοποθετήσεις του Λένιν είναι σαφείς: Συνιστούν τη θεωρητική απολογητική της κοινωνίας με το παντοδύναμο κράτος, με την απόλυτη κυριαρχία του ιερατείου των γραφειοκρατών, των τεχνοκρατών, με τους ιεροφάντες των θεωρητικών της κομματικής ελίτ. Η θεωρία του Λένιν είναι η θεωρία της γραφειοκρατικής δικτατορίας και φέρνει το ψευδώνυμο της «δικτατορίας του προλεταριάτου».

Ανεξάρτητα από την εσωτερική αντινομία αυτής της έννοιας θεωρώντας την από την άποψη της πολιτικής επιστήμης, η θεωρία της πρωτοπορίας του κόμματος, μοναδικού κατόχου της θεωρίας και οδηγού, παραπέμπει στην ιδεαλιστική φιλοσοφία του Χέγκελ για την ουσιαστική πρωτοπορία του «πνεύματος» απέναντι στην ακίνητη μάζα ή της απόλυτης ιδέας του Πλάτωνα απέναντι στη φθαρτή ύλη.

Για το Λένιν και το δάσκαλο του Κάουτσκι η εργατική τάξη από μόνη της είναι εγγενώς ανίκανη να αποκτήσει πολιτική συνείδηση και γι' αυτό χρειάζεται το κόμμα των «επαγγελματιών επαναστατών», που θα εισάγει από τα έξω, μέσα στις «μάζες», την πολιτική συνείδηση, ή την «πολιτικοποίηση» όπως ισχυρίζονται οι σημερινοί επίγονοι του λενινισμού.

Αυτή η αντίληψη έρχεται σε απόλυτη σύγκρουση με την Αριστοτελική θεωρία περί πολιτικής φύσης του κοινωνικού ανθρώπου, συνιστά δε θεμελιώδη αναθεώρηση των πολιτικών θεμελιώσεων του Καρλ Μαρξ, για την πολιτική δημοκρατία.

Συναφώς εδώ προκύπτει το ακόλουθο ερώτημα: Πώς είναι δυνατό στον πέμπτο χρόνο της σοβιετικής εξουσίας το καθεστώς των υψηλά καλλιεργημένων συνεταιριστών και η κοινή ιδιοκτησία, δηλαδή ο Σοσιαλισμός, ν' αποτελούν «ιδεώδες» και όχι έναρξη πραγματικότητος;

Το ερώτημα γίνεται έντονο όταν συλλογιστούμε ότι κατά τις τοποθετήσεις του Κ. Μαρξ και του Φ. Ένγκελς, οι κοινωνικές και πολιτικές προϋποθέσεις των πρώτων βημάτων του επαναστατικού προλεταριακού καθεστώτος είναι η κοινωνικοποίηση2 των μέσων παραγωγής, του εδάφους και των ενεργειακών πηγών, η άμεση οικονομική και πολιτική εξουσία των ίδιων των παραγωγώνπολιτών μέσω των κοινωνικοποιημένων ή και των ελεύθερα συνεταιρισμένων επιχειρήσεων βιομηχανικών και γεωργικών, πολιτική και πνευματική δημοκρατία με την εφαρμογή όλων των ελευθεριών του ανθρώπου και του πολίτη και με την προώθηση των οικονομικών θεσμών της άμεσης ανταλλαγής μεταξύ της ελεύθερης σοσιαλιστικής συνεταιριστικής βιομηχανίας και της ελεύθερης συνεταιριστικής σοσιαλιστικής γεωργίας. Παράλληλα, οι Μαρξ και Ένγκελς τόνισαν και την αναγκαιότητα των θεσμών της άμεσης δημοκρατίας των παραγωγώνπολιτών3. Στο ζήτημα της δημοκρατίας και της ελεύθερης δημοκρατικής κοινωνίας των παραγωγώνπολιτών, ο Καρλ Μαρξ είναι υπέρμαχος και θεωρεί ως πρότυπο δημοκρατικών πολιτειών τις ελληνικές δημοκρατίες της κλασικής αρχαιότητας και δη την αθηναϊκή δημοκρατία4.

Ο Λένιν σαν πολιτική εξουσία παίρνει διαμετρικά αντίπαλες θέσεις και στα δύο κεφαλαιώδη ζητήματα της πολιτικής κοινωνίας του 2ού αιώνα. Τόσο στο ζήτημα του κοινωνικοοικονομικού συστήματος όσο και στο ζήτημα του πολιτικού καθεστώτος.

Πρώτο: Στο ζήτημα του κοινωνικοοικονομικού συστήματος, ο Λένιν κηρύσσεται υπέρ του κρατικού καπιταλισμού: μέμφεται τους αριστερούς κομμουνιστές που εισηγούνται τη σοσιαλιστική αυτοδιαχείριση και πολιτική αυτοκυβέρνηση των εργαζομένων και ισχυρίζεται:

«... Ο κρατικός καπιταλισμός θα ήταν για μας ένα βήμα προς τα μπρος. Αν μπορούσαμε μέσα σε λίγο καιρό να πραγματοποιήσουμε στη Ρωσία τον κρατικό καπιταλισμό αυτό θα ήταν μια νίκη. Πώς δεν μπόρεσαν να δουν ότι ο μικροϊδιοκτήτης, το μικρό κεφάλαιο είναι εχθρός μας; Πώς μπόρεσαν να δουν τον κρατικό καπιταλισμό σαν τον κύριο εχθρό; Περνώντας από τον κρατικό καπιταλισμό δεν πρέπει να ξεχνούν ότι ο κύριος εχθρού, μας είναι η μικροαστική τάξη, τα ήθη της, οι συνήθειες της, η οικονομική της κατάσταση. Ο μικροϊδιοκτήτης φοβάται πρώτ' απ' όλα τον κρατικό καπιταλισμό γιατί μία είναι η επιθυμία του, ν' αρπάξει, ν' αποκτήσει περισσότερα, να καταστρέψει, να ξεκάνει τους μεγαλοτσιφλικάδες, τους μεγάλους εκμεταλλευτές.

Τι σημαίνει κρατικός καπιταλισμός μέσα στις συνθήκες της σοβιετικής εξουσίας; Τη στιγμή αυτή πραγματοποίηση του κρατικού καπιταλισμού σημαίνει: εφαρμογή της καταγραφής και του ελέγχου που εφάρμοζαν οι καπιταλιστικές τάξεις. Έχουμε ένα πρότυπο κρατικού καπιταλισμού στη Γερμανία5. Ξέρουμε πως η Γερμανία βρίσκεται σε ανώτερο επίπεδο από μας*. Αν όμως σκεφτείτε έστω και λίγο τι θα σήμαινε στη Ρωσία, στη Σοβιετική Ρωσία5, η εξασφάλιση των βάσεων ενός τέτοιου5, κρατικού καπιταλισμού, τότε κάθε άνθρωπος που είναι στα καλά του και δεν έχει παραγεμίσει το κεφάλι του με αποσπάσματα από αλήθειες παρμένες από τα βιβλία, δεν θα μπορούσε παρά να πει ότι ο κρατικός καπιταλισμός είναι για μας η σωτηρία»6.

Εξ' άλλου ο Λένιν ενδιαφερόμενος για την αλματώδη πορεία της κρατικής καπιταλιστικής συγκεντροποίησης στη «Σοβιετική Ρωσία» προσδιορίζει τα ακόλουθα: «Είπα ότι ο κρατικός καπιταλισμός θα ήταν σωτηρία για μας αν τον είχαμε στη Ρωσία, τότε το πέρασμα στον πλήρη σοσιαλισμό, θα ήταν στα χέρια μας, γιατί ο κρατικός καπιταλισμός είναι κάτι το συγκεντροποιημένο, το υπολογισμένο, το ελεγχόμενο και γενικευμένο».

Ο Λένιν με τους πιστούς μπολσεβίκους του παραδίδεται άνευ όρων στα οργανωτικά στελέχη των καπιταλιστικών επιχειρήσεων του μεγάλου εμπορίου και των τραστ, προκειμένου να οικοδομήσει τον κρατικό καπιταλισμό στη Ρωσία. Λέμε «άνευ όρων» διότι «κι αν ακόμα πρόκειται για αρχιλωποδύτη, μια και οργάνωσε τραστ, μια και είναι έμπορος που είχε να κάνει με την οργάνωση της παραγωγής και τη διανομή για εκατομμύρια και δεκάδες εκατομμύρια, μια κι έχει πείρα, πρέπει να διδασκόμαστε απ' αυτόν»7.

Ο Λένιν ισχυρίζεται ότι η επιτυχία του εγχειρήματος του εξαρτάται απ' αυτό το ανθρώπινο υλικό υπό την εξάρτηση του οποίου υποβάλλει σε «αυστηρή πειθαρχία» τους εργάτες. Διατάσσει:

«Μόνο η ανάπτυξη του κρατικού καπιταλισμού, μόνο η προσεκτική οργάνωση του έργου της καταγραφής και του ελέγχου, μόνο η αυστηρότατη οργάνωση και πειθαρχία στη δουλειά θα μας οδηγήσουν στο σοσιαλισμό. Και χωρίς αυτό δεν υπάρχει σοσιαλισμός»7.

Ώστε λοιπόν ο «σοσιαλισμός» του Λένιν και των μπολσεβίκων του είναι: η κυριαρχία της τάξης των «λωποδυτών οργανωτών των τραστ, του εμπορίου και της δι ii]c», η αυστηρή καταγραφή και ο έλεγχος από μέρους των γραφειοκρατών, η απόλυτη υποταγή, υποδούλωση των εργατών και υπαλλήλων, όλων των εργαζομένων στην «αυστηρότατη οργάνωση και πειθαρχία στη δουλειά», συνολικά ο ολοκληρωτικός κρατικός καπιταλισμός. Όμως ο Λένιν δεν αρκείται σε αυτά. Απαιτεί την απόλυτη συγκεντροποίηση σε γιγάντιες επιχειρήσεις: «Αυτή τη δουλειά οι έμποροι και οι επιχειρηματίες την έμαθαν από την πείρα τους. Μόνο αυτές οι υλικές συνθήκες, οι συνθήκες της μεγάλης μηχανικής βιομηχανίας των γιγάντιων επιχειρήσεων, που εξυπηρετούν δεκάδες εκατομμύρια, μόνο αυτές αποτελούν τη βάση του σοσιαλισμού»8.

Όμως για να μην αφήσει κανένα κενό στην πολιτική του της υποδούλωσης των εργαζομένων στον κρατικό καπιταλισμό, ο Λένιν υποδεικνύει και τη μέθοδο εφαρμογής της εργασιακής πειθαρχίας και εξοντωτικής αποδοτικότητας της εργασίας των εργατών μέσα στο εργοστάσιο. Εισηγείται την εφαρμογή του συστήματος Τέυλορ, δηλαδή της «δουλειάς με το κομμάτι».

Το γεγονός ότι ο ίδιος ο Λένιν είχε χαρακτηρίσει το σύστημα αυτό σαν «το πιο ανήθικο και εξοντωτικό εναντίον των εργατών» δεν τον εμποδίζει καθόλου να το εισηγηθεί και να το εφαρμόσει με την καπιταλιστική στυγνότητα. Έτσι κατοχυρώνει την πολιτική του αξιοπιστία στις ηγεσίες του διεθνούς καπιταλισμού, ότι δηλαδή είναι αποφασισμένος να επιβάλλει πολιτική εμπέδωσης του κρατικού καπιταλισμού. Αυτό είναι συνακόλουθο και με την πολιτική του: απομόνωσης της επανάστασης μέσα στα σύνορα της Σοβιετικής Ένωσης την οποία εγκαινιάζει με την συνθήκη του Μπρεστ Λιτόφσκ.

Ο Λένιν για να γίνει πειστικός στην εφαρμογή από μέρους του, του «ανήθικου κι εξοντωτικού» συστήματος Τέϋλορ, δεν διστάζει τώρα να το ωραιοποιήσει. Μέσα στο σύνολο των καταπιεστικών μέτρων που προτείνει, υποστηρίζει και τα ακόλουθα:

«Στην ημερήσια διάταξη μπαίνουν ιδιαίτερα τα μέτρα για το ανέβασμα της εργασιακής πειθαρχίας και της παραγωγικότητας της εργασίας. Πρέπει να υποστηρίζουμε, να ενισχύουμε και να εντείνουμε μ' όλες μας τις δυνάμεις τα μέτρα που έχουν αρχίσει να παίρνονται προς αυτή την κατεύθυνση, ιδιαίτερα από τα επαγγελματικά συνδικάτα. Εδώ ανήκουν λ.χ. η καθιέρωση της πληρωμής με το κομμάτι, η χρησιμοποίηση πολλών επιστημονικών και προοδευτικών στοιχείων που υπάρχουν στο σύστημα Τέϋλορ, η αντιστοιχία των αποδοχών με τα γενικά αποτελέσματα της δουλειάς του εργοστασίου ή με τα αποτελέσματα της εκμετάλλευσης των σιδηροδρομικών και των υδάτινων μεταφορών, κ.λπ. Εδώ ανήκει και η οργάνωση της άμιλλας ανάμεσα στις διάφορες παραγωγικές και καταναλωτικές κομμούνες, η επιλογή των οργανωτών, κ.λπ.»9.

Λεύτερο: Όμως το σύστημα του κρατικού καπιταλισμού είναι στα κοινωνικά του θεμέλια ολοκληρωτικό. Είναι ασυμβίβαστο με τους δημοκρατικούς θεσμούς και τις δημοκρατικές διαδικασίες της σοσιαλιστικής αυτοκυβέρνησης και αυτοδιαχείρισης. Γι αυτό ακριβώς είναι απολύτως αντίπαλο προς το καθεστώς της πολιτικής δημοκρατίας, άμεσης και αντιπροσωπευτικής. Ο κρατικός καπιταλισμός συνδυάζεται απόλυτα με το πολιτικό καθεστώς της δικτατορίας ή αλλιώς της τυραννίας. Ο Λένιν έχει απόλυτη επίγνωση του γεγονότος αυτού. Και καθώς είναι ο θεωρητικός και πολιτικός οικοδόμος του κρατικού καπιταλισμού θα αναδειχθεί και ο θεωρητικός και πολιτικός οικοδόμος της δικτατορίας, της τυραννίας. Ο Λένιν επί του θέματος είναι σαφής· διατυπώνει:

«Η δικτατορία ορισμένων προσώπων ήταν πολύ συχνά, στην ιστορία των επαναστατικών κινημάτων, ο εκφραστής, ο φορέας, ο εφαρμοστής της δικτατορίας των επαναστατικών τάξεων, κι αυτό το δείχνει η αναμφισβήτητη πείρα της ιστορίας. Χωρίς αμφιβολία η δικτατορία ορισμένων προσώπων συνδυαζόταν με τον αστικό δημοκρατισμό. Στο σημείο όμως αυτό, οι αστοί υβριστές της σοβιετικής εξουσίας καθώς και τα μικροαστικά φερέφωνα τους δείχνουν πάντα μεγάλη επιτηδειότητα: από το ένα μέρος δηλώνουν ότι η σοβιετική εξουσία, είναι απλώς κάτι το ανόητο, το αναρχικό, το βάρβαρο και απέφευγαν προσεκτικά όλους τους ιστορικούς μας παραλληλισμούς και τις θεωρητικές αποδείξεις, ότι τα Σοβιέτ είναι η ανώτερη μορφή δημοκρατισμού και μάλιστα κάτι παραπάνω: η αρχή της σοσιαλιστικήςί0 μορφής του δημοκρατισμού. Κι από το άλλο μέρος απαιτούν από μας δημοκρατισμό ανώτερο από τον αστικό, και λένε: η προσωπική δικτατορία είναι απολύτως ασυμβίβαστη με το δικό σας, το μπολσεβίκικο, (δηλαδή όχι τον αστικό, αλλά το σοσιαλιστικό10) σοβιετικό δημοκρατισμό.

Οι συλλογισμοί αυτοί είναι εντελώς αστήρικτοι. Αν δεν είμαστε αναρχικοί, πρέπει να παραδεχτούμε την αναγκαιότητα του κράτους, δηλαδή τον καταναγκασμό10 για το πέρασμα από τον καπιταλισμό στο σοσιαλισμό. Η μορφή του καταναγκασμού καθορίζεται από τη βαθμίδα ανάπτυξης της δοσμένης επαναστατικής τάξης, ύστερα από τέτοια ειδικά περιστατικά, όπως λ.χ. η κληρονομιά από ένα μακροχρόνιο αντιδραστικό πόλεμο, τέλος από τις μορφές αντίστασης της αστικής και της μικροαστικής τάξης.

. .. Γι αυτό δεν υπάρχει10 απολύτως καμιά αντίθεση αρχών ανάμεσα στο σοβιετικό (δηλαδή σοσιαλιστικό10) δημοκρατισμό και στη δικτατορική εξουσία ορισμένων προσώπων»11 (!!!)12.

«Συνελόντι ειπείν»:

- Τα συστατικά της λενιστικής θεωρίας και πράξης στην εξουσία, είναι ο ολοκληρωτικός κρατικός καπιταλισμός.

- Το πρότυπο του συστήματος του, ο Λένιν το προσδιορίζει στην κρατικοκαπιταλιστική Γερμανία των Χοετσόλερν που είναι ο πρόδρομος της χιτλερικής Γερμανίας στην οποία ο ολοκληρωτικός καπιταλισμός παίρνει την καθαρή πολιτική του διαμόρφωση.

- Αυτό το σύστημα ο Λένιν, το σύστημα της εξοντωτικής εξουθένωσης και υποδούλωσης των εργαζομένων πολιτών στον ολοκληρωτικό κρατικό καπιταλισμό, προσπαθεί μάταια να το ταυτίσει με την... «ανώτερη μορφή του σοσιαλιστικού δημοκρατισμού» (!!!)

Αυτή όμως η αντιφατικότητα και ασυνέπεια που παρουσιάζει, αυτή η έλλειψη σεβασμού στις λέξεις, στις έννοιες και στο περιεχόμενο τους, αυτή η αντιστροφή και διαστροφή εννοιών και λέξεων θα συντελέσει στη θεωρητική στερέωση και ιδεολογική δικαιολόγηση του ολοκληρωτικού κρατικού καπιταλισμού και της γραφειοκρατικής δικτατορίας που θα βρει την ολοκλήρωση του στη δικτατορία του σταλινικού καθεστώτος.

Οι υποκειμενικές ερμηνείες και αμφιταλαντεύσεις του ίδιου του Λένιν όπως αυτές εκφράστηκαν σε μεταγενέστερα κείμενα του13 και ειδικότερα η πολιτική άποψη να ερμηνεύσει την κρατικοκαπιταλιστική αντεπανάσταση και ιστορική διαδικασία προς την προσωπική δικτατορία του σταλινικού καθεστώτος μέσω των υποκειμενικών ελαττωμάτων διαφόρων ατόμων (λ.χ. η βαναυσότητα του χαρακτήρα του Στάλιν κ.ά.) δεν συνέβαλαν καθόλου στην επιστημονική ερμηνεία των κοινωνικών και πολιτικών προβλημάτων του νέου, δριμύτατου κρατικοκαπιταλιστικού καθεστώτος.

Η σημερινή και η μελλοντική προοπτική για την ανθρωπότητα, συντίθεται στη σοσιαλιστική δημοκρατική οικολογική πρόταση την οποία μόνο μία Σοσιαλιστική αριστερά, ριζοσπαστικά επαναστατική ως προς την κατάργηση των καπιταλιστικών σχέσεων παραγωγής και εκμετάλλευσης, βαθειά δημοκρατική ως προς την οργανωτική της δομή και πολιτική της διάρθρωση, βαθύτατα αντιεξουσιαστική ως προς την ψυχολογική δομή και συμπεριφορά των αγωνιστών της και πλουσιότατα εφοδιασμένη με μία πολυδιάστατη πολιτιστική, ηθική και αισθητική καλλιέργεια μπορεί να προσφέρει. Να προσφέρει δηλαδή τις δυνατότητες για μια καινούργια Αναγέννηση.

Είμαι εγγενώς αισιόδοξος ότι η ανθρώπινη κοινωνία δεν θα αποπνιγεί στο σημερινό αδιέξοδο ούτε θα αυτοκτονήσει σε μια οικολογική καταστροφή, αλλά θα αγωνισθεί επιτυχώς για την Αναγέννηση και πιο πέρα ανάπτυξη του πολιτισμού.

Αθήνα - Οκτώβριος 1991

*. Το άρθρο αυτό αποτελεί εισήγηση του συγγραφέα στο διεθνές συνέδριο, που υπό τον τίτλο «Ο Λένιν στην εποχή του και σήμερα» έλαβε χώρα στο Πάντειο Πανεπιστήμιο κατά το χρονικό διάστημα 30.10.3.il. 1991.

1. 1. LEN1NE: «Un pas en avant, deux pas en arriere». Editiones Sociales, Paris 1953 σελ. 33.

2. Επισημαίνουμε εδώ ότι μιλάμε για «κοινωνικοποίηση» και όχι κρατικοποίηση, που σημαίνει άμεση οικονομική εξουσία των σοσιαλιστικά συνεταιρισμένων παραγωγών στη βάση της αυτοδιαχείρισης και της αυτοκυβέρνησης.

3. Κ. ΜΑΡΞF. ENGELS: «Le statut de l' Association International des Travailleurs» - Preambule, «Manifeste Communiste», «Critique des Programmes socialistes de Gotha et d' Erfurt», «Αθλιότητα της φιλοσοφίας». «Το Κεφάλαιο» βιβλία Ι και III, κ.ά.

4. Κ. ΜΑΡΞ: «Επιστολή στον Ρούγκε» Κολωνία, Μάϊος 1843, «Remarques sur la recente reglementation de la Censure prussienne». Ιανουάριος Φεβρουάριος 1842, Κολωνία - Φεβρουάριος 1843 Ελβετία Spartacus, όπου πιο πάνω, Paris - Απρίλιος Μάιος 1970, σελ. 542. Ίδε εμπεριστατωμένη μου ανάλυση εις Θεόδωρου Γ. ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΥ: «Ο Καρλ Μαρξ και η Πολιτική Δημοκρατία», Δ.

5. Οι υπογραμμίσεις είναι δικές μου Θ.Σ.

6. Β.Ι. ΛΕΝΙΝ: «Τα άμεσα καθήκοντα της σοβιετικής εξουσίας» έκδοση «ΕΙΡΗΝΗ», Αθήνα 1975, σελ. 7778, Εισήγηση του Λένιν στη συνεδρίαση της ΠΚΕΕ της 29.4.1918 αναδημοσιευθείσα από το Ινστιτούτο Μαρξ Ένγκελς Λένιν της Κ.Ε. του ΚΚ (ΜΠ) της ΕΣΣΔ και ανατυπωθείσα από το εκδοτικό της Κ.Ε. του Κ.Κ.Ε. στα 1953.

7. Β.Ι. ΛΕΝΙΝ: στο ίδιο, σελ. 81.

8. Β.Ι. ΛΕΝΙΝ: Όπου παραπάνω σελ. 82.

9. Β.Ι. ΛΕΝΙΝ: Όπου παραπάνω, σελ. 100.

10.Η υπογράμμιση είναι του Λένιν.

11.Β.Ι. ΛΕΝΙΝ: στο ίδιο έργο, σελ. 5354.

12.Τα (!!!) είναι δικά μου, Θ.Σ.

13. Β.Ι. Λένιν: «Πολιτική Διαθήκη».