Η ταυτότητα του περιοδικού

Το πρώτο τεύχος των Θέσεων εκδόθηκε το φθινόπωρο του 1982. Χρειαζόταν μεγάλη αισιοδοξία για να πιστέψει κανείς ότι ένα περιοδικό που είχε ως τίτλο μια λέξη κλειδί της αλτουσεριανής παρέμβασης και ως υπότιτλο τη φράση «αναλύσεις - κριτική - προβλήματα της πάλης των τάξεων» θα εξασφάλιζε τη μακροβιότητα. Τα ελληνικά και παγκόσμια δεδομένα της ανάλογης μαρξιστικής θεωρητικής παραγωγής δεν προδιέθεταν για την επιτυχία στο χρόνο. Ακόμη πιο δύσκολο ήταν να φανταστεί κανείς ότι θα τηρούνταν η υπόσχεση «τριμηνιαίο περιοδικό» και οι «Θέσεις» θα έφταναν στους αναγνώστες με ακρίβεια «γερμανικού τρένου».

Εικοσιπέντε χρόνια και 100 τεύχη αργότερα δεν μπορεί να κρύψουμε κάποια περηφάνια για την μακροβιότητα και την εκδοτική μας συνέπεια...

Στα χρόνια που πέρασαν το περιοδικό άλλαξε αρκετές φορές εκδοτικούς οίκους, γραφεία και τυπογραφική εμφάνιση. Πέρασε χωρίς δισταγμούς από το πολυτονικό στο μονοτονικό, αύξησε αισθητά τον αριθμό σελίδων και γνώρισε τις πολιτικά και βιολογικά αναμενόμενες ανανεώσεις στα θεματικά ενδιαφέροντα και στους συνεργάτες. Από τα δεκατρία μέλη της Συντακτικής Επιτροπής που αναφέρονται στο τεύχος 1 μόνον τρία εξακολουθούν να ανήκουν στη σημερινή Συντακτική Επιτροπή. Αρκετά δε από τα μέλη της τωρινής Συντακτικής Επιτροπής ήταν το 1982 ανήλικοι και είχαν μια πολύ θολή ιδέα για το τι είναι ο μαρξισμός και η ταξική πάλη.

Σ' αυτό το διάστημα δεν άλλαξε ωστόσο η πολιτική στάση και στόχευση του περιοδικού ούτε ο τρόπος προσέγγισης της κοινωνικής πραγματικότητας. Οι Θέσεις παραμένουν βήμα ανάλυσης και κριτικής με άξονα την οπτική της πάλης των τάξεων. Αν δε από το τεύχος 46 ο υπότιτλος έγινε «αναλύσεις - κριτική - ζητήματα της πάλης των τάξεων» αυτό οφείλεται σε μια καθαρά φιλολογική ανησυχία. Θεωρήσαμε αδόκιμη την κατά λέξη μετάφραση του τίτλου του γερμανικού περιοδικού Probleme des Klassenkampfs, το οποίο στη δεκαετία του '70 περιλάμβανε αναλύσεις που ενέπνευσαν την παρέμβαση των Θέσεων.

Οι Θέσεις παραμένουν προκλητικές και αμετανόητες στη μαρξιστική οπτική, κάτι που ίσως εκνευρίζει όσους βρέθηκαν στο παρελθόν κοντά στη γραμμή του περιοδικού και σήμερα δεν θέλουν να το θυμούνται καθώς προσδέθηκαν στα άρματα του εκσυγχρονισμού, του εθνικισμού ή μιας εν γένει «κριτικής», «αντιπαγκοσμιοποιητικής» τοποθέτησης χωρίς σαφείς θεωρητικές αναφορές. Εμείς επιμένουμε...

Στο πρώτο τεύχος, η Συντακτική Επιτροπή αναφερόταν στις προθέσεις του περιοδικού με τις ακόλουθες φράσεις:

«- Η κρίση της Αριστεράς σήμερα (...) δεν επιτρέπει να συγκροτηθεί μια εναλλακτική στρατηγική για την ανατροπή της κεφαλαιοκρατικής εξουσίας (...).

- Όσο η συνοχή της αστικής εξουσίας δεν θα αμφισβητείται από πουθενά θα είναι η εξουσία αυτή που θα υπαγορεύει και τα όρια της "κυβερνητική βούλησης", ανεξάρτητα από τις οποιεσδήποτε διακηρύξεις, προθέσεις και οράματα (...).

Η κριτική των αστικών σχέσεων εξουσίας και των μηχανισμών που τις εμπεδώνουν είναι σήμερα περισσότερο αναγκαία από ποτέ (...). Προς την κατεύθυνση μιας τέτοιας κριτικής θέλουμε να συμβάλλουμε με την έκδοση των Θέσεων:

- Για την κριτική των ιδεολογημάτων της πολιτικής οικονομίας που στηρίζουν τα "αυτοδύναμα" αναπτυξιακά οράματα του ελληνικού καπιταλισμού (...)

- Για την κριτική της αστικής πολιτικής εξουσίας και του αστικού κράτους (...)

- Για την κριτική, τέλος, της αστικής ιδεολογίας και των αστικών πρακτικών που κυριαρχούν ακόμα και μέσα στην ίδια την Αριστερά».

Στη συνέχεια το κείμενο επισήμαινε ότι το περιοδικό δεν εκφράζει συγκεκριμένη πολιτική ομάδα, αλλά αυτοκατανοείται ως βήμα θεωρητικής παρέμβασης για την κριτική της αστικής ιδεολογίας και εξουσίας. Υπόσχονταν δε να είναι ανοιχτό σε όσους εκφράζουν «αντιστάσεις στην καπιταλιστική ισοπέδωση του "αταξικού κράτους δικαίου" και των "κοινών συμφερόντων όλων των Ελλήνων", για την "πρόοδο του τόπου"».

Ανάλογες αναφορές στη θεωρητική κατεύθυνση του περιοδικού έγιναν σε μεταγενέστερα τεύχη, δείχνοντας τη συνέχεια στις εκτιμήσεις και επιδιώξεις. Από το τεύχος 25 προστέθηκε στην τακτική ύλη ένα εισαγωγικό κείμενο έκτασης περίπου δέκα σελίδων, στο οποίο η Συντακτική Επιτροπή σχολιάζει τα γεγονότα του τριμήνου επιχειρώντας μια πρώτη θεωρητική ανάλυση, ασκώντας κριτική σε άλλες αριστερές (ή εμφανιζόμενες ως αριστερές) θέσεις και διατυπώνοντας εκτιμήσεις για τις μελλοντικές εξελίξεις. Αν κρίνουμε από τις ευμενείς - αλλά και συχνά επικριτικές - αντιδράσεις συντρόφων και αναγνωστών, η επιλογή του περιοδικού να προβαίνει συστηματικά σε «εν θερμώ» εκτιμήσεις για την πολιτική και οικονομική κατάσταση πρέπει να έχει προσφέρει υπηρεσίες στην ελληνική Αριστερά.

Το περιοδικό δημοσιεύει πρωτότυπα άρθρα τακτικών και περιστασιακών συνεργατών. Σε όλα σχεδόν τα τεύχη περιλαμβάνονται μεταφράσεις σημαντικών κειμένων από διάφορες χώρες. Με ιδιαίτερη περηφάνια δημοσιεύσαμε και θα εξακολουθούμε να δημοσιεύουμε άρθρα Τούρκων συντρόφων. Ας μην ξεχνάμε άλλωστε ότι το περιοδικό δεν είναι μόνον αντιεθνικιστικό - διεθνιστικό στις αντιλήψεις του, αλλά και διεθνές στη σύνθεσή του. Παρά τον σαφώς «αθηναϊκό» χαρακτήρα της συντακτικής επιτροπής, φίλοι από διάφορες χώρες επικουρούν την εκδοτική προσπάθεια.

Με άξονα τη μαρξιστική θεώρηση, το περιοδικό δημοσιεύει κυρίως μελέτες στα πεδία της κριτικής της πολιτικής οικονομίας, της θεωρίας του κράτους και της κριτικής ιδεολογικών πρακτικών. Δεν λείπουν άρθρα αφιερωμένα στις πολιτικές στρατηγικές του κεφαλαίου και της Αριστεράς καθώς και ιστορικές προσεγγίσεις σε θεσμούς των καπιταλιστικών κοινωνιών. Νεοκυκλοφορήσαντα βιβλία παρουσιάζονται σε σχετική στήλη και συνεργάτες με ενδιαφέροντα για ζητήματα κουλτούρας στέλνουν τις μελέτες τους.

Οι πολιτικές και ακαδημαϊκές επαφές των συντακτών και φίλων του περιοδικού πείθουν για την ύπαρξη ενός αξιόλογου όσο και πολυάριθμου κοινού που όχι μόνον ενδιαφέρεται για τις αναλύσεις του περιοδικού, αλλά και μπορεί να συμβάλλει στον εμπλουτισμό του, συμμετέχοντας στις δραστηριότητες της Συντακτικής Επιτροπής και αποστέλλοντας κείμενα προς δημοσίευση.

Είναι αναγκαίο να ανανεώσουμε την πρόσκλησή μας προς εν δυνάμει συνεργάτες. Το περιοδικό είναι ανοιχτό σε κάθε αντικαπιταλιστική άποψη και αναμένει τη συμβολή όσων αρνούνται να συμβιβαστούν με τις κυρίαρχες σχέσεις παραγωγής και εξουσίασης, όσων αναπτύσσουν στρατηγικές αντίστασης σ' αυτό που εμφανίζεται ως παντοδυναμία του κεφαλαίου.

Οι Θέσεις αποτελούν, εκτός των τόσων άλλων, και καπιταλιστικό εμπόρευμα. Υπό αυτή την ιδιότητα τιμώνται 7 ευρώ και διατίθενται σε βιβλιοπωλεία, πρακτορεία τύπου και περίπτερα σε όλη την Ελλάδα. Καλή ανάγνωση και hasta la victoria siempre!

Η Συντακτική Επιτροπή